Vendet që gjenerojnë më shumë energji nga era, dielli dhe burime të tjera të ripërtëritshme janë më të mbrojtura nga goditjet globale të energjisë, thonë ekspertët, ndërsa përshkallëzimi i konfliktit në Lindjen e Mesme trondit tregjet globale.
Lufta është zgjeruar që kur SHBA-të dhe Izraeli nisën sulmet ndaj Iranit më shumë se 10 ditë më parë. Infrastruktura kritike në rajon është sulmuar dhe rreziku i sulmeve iraniane ka mbyllur në thelb Ngushticën e Hormuzit – rrugën ujore vendimtare që përdoret për të transportuar 20% të naftës dhe gazit në botë.
Ndërprerja do të thotë që karburanti mund të ketë vështirësi të arrijë në vendet që varen prej tij për të gjeneruar energji elektrike, për të ngrohur shtëpitë, për të industrinë e energjisë dhe për të drejtuar transportin. Shtrëngimi i furnizimit që rezulton po i shtyn çmimet më lart në të gjithë botën dhe mund të intensifikojë presionet mbi koston e jetesës.
“Energjia është gjaku i jetës së shoqërive dhe industrive tona”, tha Antony Froggatt, ekspert i aviacionit, transportit detar dhe energjisë në OJQ-në Transport & Environment me seli në Bruksel. “Dhe ne jemi ende shumë të varur nga lëndët djegëse fosile.”
Bota ende merr rreth 80% të energjisë së saj primare nga lëndët djegëse fosile, burimi kryesor i emetimeve të gazrave serrë që nxisin ndryshimet klimatike.
Kjo varësi i bën ekonomitë dhe shoqëritë të cenueshme ndaj goditjeve gjeopolitike, thotë Rana Adib, sekretare ekzekutive e Rrjetit të Politikave të Energjisë së Ripërtëritshme për Shekullin e 21-të (REN21).
Vendet me një pjesë më të lartë të burimeve të ripërtëritshme “të prodhuara në vend” në përzierjen e tyre të energjisë janë “më pak të ndjeshme ndaj këtyre goditjeve”, argumenton ajo.
Teknologjitë e energjisë së gjelbër si turbinat me erë, panelet diellore dhe bateritë – dhe metalet e rralla të nevojshme në prodhimin e tyre – kanë zinxhirë furnizimi globalë që gjithashtu mund të preken nga tensionet gjeopolitike dhe ndërprerjet tregtare. Por energjia që prodhojnë burimet e ripërtëritshme zakonisht vjen brenda kufijve kombëtarë.
“Pasi ta sjellësh teknologjinë në vende të ndryshme, karburanti që përdor është dielli, është era, është nxehtësia lokale”, tha Adib për DW. “Dhe kjo është një arsye pse energjia e ripërtëritshme si zgjidhje për prodhimin e energjisë është shumë më elastike ndaj këtyre goditjeve globale.”
Uruguai mbështetet te era dhe hidrocentralet
Pas krizës financiare të vitit 2008, shqetësimi për varësinë nga importet e naftës dhe gazit ishte ajo që e shtyu Uruguain të përqendrohej tërësisht në burime të ripërtëritshme.
Dy dekada më parë, vendi i vogël i Amerikës së Jugut me një popullsi prej 3.5 milionë banorësh nisi një plan për të hequr gradualisht lëndët djegëse fosile nga rrjeti i tij elektrik duke zgjeruar me shpejtësi parqet eolike.
Sot, më shumë se 90% e energjisë elektrike të vendit vjen nga burimet e ripërtëritshme – kryesisht nga era, dielli, hidroenergjia dhe biokarburantet. Kjo shifër ka arritur në 98% në disa vite veçanërisht të lagështa dhe me erë.
“Kjo na tregon se një rrjet elektrik 100% i ripërtëritshëm është plotësisht i mundur”, tha Adib, duke shtuar se Uruguai ia ka dalë ta bëjë këtë pa sasitë masive të magazinimit të kërkuara për kur dielli nuk shkëlqen dhe era nuk fryn.
Adib thotë se kalimi në energjinë e gjelbër ndihmoi në kufizimin e ekspozimit të Uruguait ndaj rritjeve të çmimeve të energjisë në të kaluarën.
“Gjatë krizës energjetike të lidhur me luftën në Ukrainë, çmimet e energjisë në Uruguai mbetën të qëndrueshme”, tha Adib. “Kjo është jashtëzakonisht e rëndësishme sepse do të thotë që inflacioni nuk e godet këtë vend në të njëjtën mënyrë si një vend që ka një varësi të lartë nga importet e lëndëve djegëse fosile.”
Adib thotë se investimi në burimet e ripërtëritshme krijuan 50,000 vende pune dhe i kanë lejuar vendit të kursejë 500 milionë dollarë (430 milionë euro) në kostot e importit të energjisë çdo vit.
Megjithatë, Uruguai, si shumica e vendeve, mbetet i varur nga lëndët djegëse fosile për të furnizuar me energji transportin, për të drejtuar sektorin e tij industrial dhe për të ngrohur shtëpitë. Po bën hapa për të elektrifikuar transportin publik dhe për të dekarbonizuar industrinë. Por heqja graduale e energjisë fosile mund të zgjasë me dekada.
Nevojitet më shumë energji elektrike për të mbështetur tranzicionin
Një vend tjetër që e ka ulur ndjeshëm varësinë nga lëndët djegëse fosile është Danimarka. Kriza e naftës në vitet 1970 e goditi rëndë vendin e vogël skandinav, duke e shtyrë atë të fillonte zhvillimin e burimeve të ripërtëritshme herët.
Sot, më shumë se 80% e energjisë elektrike të Danimarkës furnizohet nga energjia e gjelbër, ku era përbën pothuajse 60% të kësaj sasie, e ndjekur nga biogazi. Vendi me 6 milionë banorë dëshiron të ketë një sistem elektriciteti plotësisht të pavarur nga lëndët djegëse fosile deri në vitin 2030.
Sistemet e saj të ngrohjes qendrore, me të cilat janë të lidhura mbi 65% e shtëpive, kanë hequr gradualisht qymyrin dhe planifikohet të mbështeten 100% në biometanin e ripërtëritshëm deri në vitin 2030.
Froggatt thotë se dominimi i rrjetit nga burimet e ripërtëritshme i mban çmimet të ulëta, duke cituar një studim të FMN-së që tregon se çdo rritje prej 1% në sasinë e burimeve të ripërtëritshme përkthehet mesatarisht në rënien e çmimit me shumicë të energjisë elektrike me 0.6%.
“Dhe kjo është në rrethana normale. Natyrisht, kur ke çmime shumë të fryra të gazit, atëherë avantazhi ekonomik i burimeve të ripërtëritshme rritet edhe më shumë”, shtoi ai.
Por ai thekson se konsumatorët do të mbrohen nga rritja e çmimeve të naftës dhe gazit vetëm kur gjëra të tilla si transporti dhe ngrohja të elektrizohen plotësisht, për shembull, me automjete elektrike dhe pompa nxehtësie.
“Do të na duhet shumë më tepër energji elektrike për të pasur këtë tranzicion energjetik, prandaj është edhe më e rëndësishme që të ndërtojmë më shumë burime të ripërtëritshme sepse parashikojmë një rritje të kërkesës për energji elektrike”, tha ai.
Çmimet e larta të lëndëve djegëse fosile dhe ndjeshmëria e mallrave ndaj pengesave në furnizim pritet ta bëjnë energjinë e pastër më konkurruese dhe financiarisht tërheqëse, si dhe do të ushtrojnë presion mbi qeveritë që të gjejnë zgjidhje alternative, thonë analistët.
“Kriza aktuale tregon përsëri se duhet të hyjmë në epokën e bazuar në energji të ripërtëritshme dhe të lëmë pas epokën e bazuar në lëndë djegëse fosile” nëse duam shoqëri dhe ekonomi më elastike, tha Adib.
Por përshpejtimi i burimeve të ripërtëritshme për të siguruar një furnizim më të qëndrueshëm me energji do të kërkojë investime masive dhe ndryshime në sistem. Edhe pse burimet e energjisë së gjelbër tani janë shumë më të lira se lëndët djegëse fosile, nafta dhe gazi subvencionohen shumë.
Froggatt thotë se ndryshimi nuk ka të bëjë vetëm me ndryshimin e klimës, por edhe me sigurinë energjetike.
“Këto dy gjëra shkojnë krah për krah. Dhe kështu, nëse ka një anë pozitive të asaj që po shohim tani, është se energjia dhe mënyra se si e marrim atë, si dhe përballueshmëria e saj, janë përsëri në axhendën politike”, tha Froggatt./DW
