Kosova nuk është pjesë e renditjes së Indeksit të Performancës Mjedisore (Environmental Performance Index – EPI) për vitin 2026, i cili vlerëson performancën mjedisore të vendeve në mbarë botën. Në këtë edicion, Shqipëria renditet në vendin e 46-të, ndërsa Maqedonia e Veriut në vendin e 56-të në nivel global.
Indeksi i përgatitur nga Universiteti Yale mat performancën e vendeve në disa fusha kryesore, përfshirë shëndetin mjedisor, cilësinë e ajrit, menaxhimin e ujërave, biodiversitetin, ekosistemet, klimën dhe politikat për reduktimin e ndotjes. Në edicionin e vitit 2026 janë vlerësuar 177 vende.
Nga vendet e Ballkanit Perëndimor të përfshira në indeks, Shqipëria ka performancën më të mirë me 49.22 pikë dhe renditet në vendin e 46-të. Pas saj vijnë Mali i Zi në vendin e 55-të me 46.38 pikë dhe Maqedonia e Veriut në vendin e 56-të me 46.17 pikë. Bosnja dhe Hercegovina renditet në vendin e 76-të, ndërsa Serbia në vendin e 69-të, përcjell Energy Monitor.
Si renditet rajoni
| Renditja botërore | Vendi | Pikët |
|---|---|---|
| 13 | Greqia | 66.03 |
| 14 | Sllovenia | 64.95 |
| 24 | Bullgaria | 59.77 |
| 36 | Kroacia | 52.82 |
| 46 | Shqipëria | 49.22 |
| 55 | Mali i Zi | 46.38 |
| 56 | Maqedonia e Veriut | 46.17 |
| 69 | Serbia | 44.94 |
| 76 | Bosnja dhe Hercegovina | 42.88 |
| 125 | Turqia | 34.32 |
Në krye të renditjes globale është Estonia, e cila zë vendin e parë me 74.79 pikë, e ndjekur nga Luksemburgu dhe Mbretëria e Bashkuar. Sipas raportit, vendet evropiane dominojnë pjesën e sipërme të listës falë performancës më të mirë në menaxhimin e ndotjes, mbrojtjen e ekosistemeve dhe politikat klimatike.
Dhjetë vendet e para janë:
| Renditja | Vendi | Pikët |
|---|---|---|
| 1 | Estonia | 74.79 |
| 2 | Luksemburgu | 74.24 |
| 3 | Mbretëria e Bashkuar | 71.51 |
| 4 | Finlanda | 71.04 |
| 5 | Holanda | 70.49 |
| 6 | Gjermania | 69.93 |
| 7 | Franca | 69.82 |
| 8 | Norvegjia | 69.24 |
| 9 | Suedia | 69.20 |
| 10 | Austria | 66.80 |
Megjithëse Kosova nuk është përfshirë në këtë edicion të indeksit, çështjet e vlerësuara nga EPI mbeten ndër sfidat kryesore mjedisore të vendit.
Ndotja e ajrit, varësia nga prodhimi i energjisë me linjit, menaxhimi i mbetjeve dhe nevoja për përshpejtimin e investimeve në energji të ripërtëritshme vazhdojnë të jenë tema të rëndësishme për politikat mjedisore dhe energjetike të Kosovës.
Çfarë mat EPI 2026?
EPI nuk mat vetëm pastërtinë e ajrit apo sasinë e mbeturinave. Ai përmbledh 47 tregues në tri shtylla kryesore.
Vitaliteti i ekosistemeve – 45 për qind: Kjo është pjesa me peshën më të madhe në rezultatin përfundimtar. Ajo përmban 27 tregues të ndarë në shtatë kategori:
- pyjet;
- kullotat;
- peshkimi;
- ndotja e ajrit;
- bujqësia;
- burimet ujore;
- biodiversiteti dhe habitatet.
Brenda kësaj shtylle, biodiversiteti dhe habitatet përbëjnë 55 për qind të vlerësimit, ndërsa pyjet, kullotat dhe ndotja e ajrit kanë nga 10 për qind.
Ndryshimet klimatike – 30 për qind: Kjo shtyllë përmban nëntë tregues që matin:
- trendin e emetimeve të dioksidit të karbonit;
- metanin;
- oksidin e azotit;
- gazet e fluoruara;
- karbonin e zi;
- emetimet në raport me popullsinë;
- emetimet në raport me prodhimin ekonomik;
- emetimet e parashikuara deri në vitin 2050;
- karbonin që lidhet me ndryshimin e përdorimit të tokës.
Shëndeti mjedisor – 25 për qind: Kjo pjesë përmban 11 tregues të ndarë në katër kategori:
- cilësia e ajrit;
- sanitacioni dhe uji i pijshëm;
- ekspozimi ndaj metaleve të rënda;
- menaxhimi i mbetjeve.
Vetëm cilësia e ajrit përbën 60 për qind të shtyllës së shëndetit mjedisor. Ajo përfshin ekspozimin ndaj grimcave PM2.5, ozonit, dioksidit të azotit, monoksidit të karbonit, dioksidit të squfurit dhe përbërjeve organike të paqëndrueshme.
Bota mbetet larg objektivave klimatike
Një nga përfundimet më të forta të EPI 2026 është se përparimi global ndaj ndryshimeve klimatike mbetet i pamjaftueshëm.
Pavarësisht një dekade angazhimesh ndërkombëtare në kuadër të Marrëveshjes së Parisit, zgjerimit të energjisë së rinovueshme dhe përmirësimit të efikasitetit energjetik, emetimet globale të gazeve serrë vazhdojnë të rriten.
Raporti e krahason performancën e vendeve me një trajektore të ngrohjes globale prej 1.7 gradësh Celsius. Shumica dërrmuese e shteteve nuk po i reduktojnë emetimet me ritmin e nevojshëm për të qëndruar brenda këtij pragu, ndërsa shumë prej tyre nuk i kanë ulur fare.
Holanda, Gjermania dhe Danimarka përfitojnë nga politikat e Bashkimit Evropian për kontrollin e emetimeve, përfshirë çmimin e karbonit përmes Sistemit të Tregtimit të Emetimeve.
Franca ka përparësi nga flota e saj e gjerë bërthamore, ndërsa vendet nordike mbështeten fuqishëm te energjia e erës dhe hidroenergjia. Këto politika u kanë mundësuar intensitete ndër më të ulëtat të emetimeve në prodhimin e energjisë elektrike.
Megjithatë, raporti nënvizon se as vendet kryesuese nuk janë plotësisht në rrugën e duhur për arritjen e emetimeve neto zero deri në vitin 2050.
