Mekanizmi i Rregullimit të Karbonit në Kufij (CBAM) i Bashkimit Evropian ka hyrë në fuqi më 1 janar 2026, por në javën e parë të zbatimit nuk është regjistruar asnjë import i energjisë elektrike nën këtë regjim të ri.
Sipas të dhënave fillestare për periudhën 1–6 janar, importet e raportuara në kuadër të CBAM janë përqendruar pothuajse tërësisht në sektorët me emetime të larta të karbonit, kryesisht hekurin dhe çelikun, ndërsa energjia elektrike dhe hidrogjeni nuk kanë shënuar asnjë volum importi në këtë fazë të parë.
CBAM synon të barazojë koston e karbonit për produktet e importuara nga vendet jashtë BE-së me atë që paguajnë prodhuesit brenda tregut evropian, duke parandaluar zhvendosjen e prodhimit drejt vendeve me standarde më të ulëta mjedisore. Mekanizmi përfshin produkte si çimento, alumin, plehra artificiale, hekur, çelik, energji elektrike dhe hidrogjen.
Të dhënat tregojnë se hekur dhe çelik përbëjnë rreth 98% të importeve të deklaruara në javën e parë të zbatimit të CBAM, ndërsa pjesa tjetër ndahet mes sasive simbolike të çimentos, aluminit dhe plehrave. Mungesa e importeve të energjisë elektrike konsiderohet e pritshme, duke pasur parasysh kompleksitetin e raportimit të emetimeve dhe pasigurinë fillestare në tregjet energjetike ndërkufitare.
Importuesit në BE janë të detyruar të raportojnë emetimet e lidhura me produktet e mbuluara nga CBAM, ndërsa pagesa e certifikatave të karbonit do të fillojë pas përfundimit të periudhës kalimtare. Afati i parë për dorëzimin e certifikatave për vitin 2026 është caktuar për fundin e majit 2027.
Për vendet jashtë BE-së, përfshirë ato të Ballkanit Perëndimor, zbatimi i CBAM paraqet sfida të reja, veçanërisht për sektorët energjetikë dhe industrialë me intensitet të lartë të karbonit. Ekspertët vlerësojnë se përshtatja me këtë mekanizëm do të kërkojë investime në dekarbonizim, transparencë më të madhe në raportimin e emetimeve dhe rritje të kapaciteteve të energjisë së ripërtëritshme.
