Evropa po përballet me një rikthim të fortë të debatit mbi energjinë bërthamore, në një moment kur importon mbi 50% të energjisë dhe përballet me çmime të larta të energjisë elektrike.
Kriza e fundit në Lindjen e Mesme dhe mbyllja e Ngushticës së Hormuzit kanë rritur kostot, duke i shtuar miliarda faturës së importit, në një situatë që kujton goditjen e çmimeve të vitit 2022 pas luftës në Ukrainë.
Sipas Eurostat, prodhimi primar i energjisë në Evropë arrin rreth 549 milionë tonë, ku mbi 45% vjen nga burimet e ripërtëritshme. Megjithatë, struktura energjetike mbetet e varur nga importet, me rreth 38% nga nafta dhe produktet e saj dhe rreth 21% nga gazi natyror.
Në të njëjtën kohë, vendet si Gjermania, Belgjika dhe Danimarka vijojnë të kenë ndër çmimet më të larta të energjisë në botë.
Në këtë kontekst, Komisioni Evropian ka prezantuar një paketë të re nismash bërthamore, ndërsa në Samitin e Energjisë Bërthamore në Paris më 10 mars, liderët evropian sinjalizuan se energjia bërthamore mund të jetë e domosdoshme për pavarësi dhe përballueshmëri.
Presidentja e Komisionit, Ursula von der Leyen, e cilësoi uljen e rolit të saj si “gabim strategjik”, ndërsa edhe Gjermania, që mbylli reaktorët në 2023, po e rishikon këtë vendim. Në të kundërt, Franca prodhon rreth 65% të energjisë elektrike nga burime bërthamore dhe eksporton teprica.
Energjia bërthamore siguron aktualisht rreth 23% të energjisë elektrike në BE dhe rreth 50% të energjisë me emetime të ulëta, ndërsa mund të reduktojë varësinë nga importet fosile që përbëjnë mbi 60% të totalit.
Programi i 8-të Ilustrues Bërthamor parashikon që kapaciteti të rritet nga 98 GW në vitin 2025 në 109–150 GW deri në vitin 2050, i mbështetur nga rreth 241 miliardë euro investime.
Një rol kyç pritet të luajnë reaktorët modularë të vegjël (SMR), që mund të hyjnë në funksion në fillim të viteve 2030 dhe të arrijnë kapacitet 17–53 GW deri në 2050.
BE synon të përshpejtojë vendosjen e tyre përmes lehtësimit të procedurave dhe mbështetjes financiare, ndërsa 11 shtete anëtare i kanë mbështetur tashmë. Paralelisht, SHBA dhe Japonia kanë shpallur një projekt prej 40 miliardë dollarësh për zhvillimin e SMR-ve.
Megjithatë, sfida të mëdha mbeten, përfshirë menaxhimin e mbetjeve, pranueshmërinë publike, kostot e larta dhe kohën e gjatë të ndërtimit.
Evropa përballet ende me varësi nga teknologjia dhe furnizimet bërthamore, ndërsa SMR-të mbeten të paprovuara në shkallë tregtare, pa asnjë licencë ndërtimi në BE deri në fillim të vitit 2026.
Në të njëjtën kohë, BE ka angazhuar 330 milionë euro deri në vitin 2027 për kërkimin në fuzion. Në total, energjia bërthamore nuk ofron një zgjidhje të menjëhershme, por presionet nga gjeopolitika, kërkesa në rritje (përfshirë nga inteligjenca artificiale) dhe çmimet e larta po e shtyjnë Evropën drejt një rishqyrtimi strategjik të rolit të saj në të ardhmen energjetike./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
