Instituti Atlas ka publikuar Barometrin e Gjelbër 2025, një analizë që hedh dritë mbi atë se çfarë po bëjnë realisht komunat e Kosovës për mjedisin dhe energjinë, në një kohë kur vendi po përballet me sfida serioze strukturore në këto fusha.
Grafiku i prezantuar në kuadër të raportit paraqet renditjen e 38 komunave të Kosovës, bazuar në masa konkrete të ndërmarra për mbrojtjen e mjedisit dhe përmirësimin e efiçiencës së energjisë. Ndryshe nga vlerësimet formale, Barometri i Gjelbër 2025 fokusohet në veprime reale në terren, kapacitete institucionale dhe investime të zbatueshme, jo vetëm në dokumente dhe premtime.
Indeksi analizon performancën komunale në fusha kyçe si cilësia e ajrit, menaxhimi i mbeturinave, efiçienca e energjisë, kapacitetet institucionale dhe niveli i investimeve. Rezultatet nxjerrin në pah dallime të mëdha mes komunave. Disa prej tyre kanë ndërtuar mekanizma funksionalë dhe po tregojnë përparim, ndërsa një pjesë tjetër vazhdon të mbetet prapa, me mungesë veprimesh konkrete.
Ky vlerësim vjen në një kontekst të vështirë për Kosovën. Vendit i duhet të përballet me varësinë e lartë nga qymyri, infrastrukturën e vjetër energjetike dhe kapacitete institucionale të pamjaftueshme, të cilat po ndikojnë drejtpërdrejt në shëndetin publik, cilësinë e ajrit dhe zhvillimin e qëndrueshëm.
Raporti i Komisionit Evropian për vitin 2025 thekson se problemet janë strukturore. Mungesa e koordinimit efektiv mes institucioneve, financimi i pamjaftueshëm dhe zbatimi i dobët i standardeve ekzistuese vazhdojnë të pengojnë progresin. Pa masa të qarta për përmirësim institucional dhe zbatim të detyrimeve mjedisore, Kosova rrezikon të mbetet dukshëm pas standardeve që kërkon integrimi evropian, me pasoja serioze për cilësinë e jetës dhe shëndetin e qytetarëve.
Sipas profileve sektoriale për Kosovën, që përfshijnë pylltarinë, bujqësinë dhe mjedisin, presioni mbi natyrën dhe burimet natyrore mbetet i lartë. Kjo ndodh pavarësisht faktit se pyjet përbëjnë një burim të rëndësishëm të karbonit dhe se bujqësia organike po shënon rritje. Shfrytëzimi intensiv dhe mungesa e menaxhimit sistematik vazhdojnë të jenë probleme të theksuara.
Në sektorin e energjisë, reformat e nisura dhe politikat për efiçiencë energjetike ofrojnë një dozë shprese për ndryshim. Sipas planeve strategjike dhe vlerësimeve të institucioneve ndërkombëtare, rritja e burimeve të rinovueshme dhe investimet në efikasitetin energjetik janë ndër prioritetet kryesore. Megjithatë, tranzicioni po ecën ngadalë dhe përparimi mbetet i kufizuar.
Dokumentet strategjike për periudhën 2022–2031 parashohin përmirësimin e efiçiencës së ndërtesave, promovimin e kogjenerimit efikas dhe sistemeve kolektive të ngrohjes, si dhe rritjen e pjesëmarrjes së burimeve të rinovueshme në miksin energjetik. Megjithë potencialin e lartë për energji diellore dhe të erës, shfrytëzimi aktual mbetet modest, ndërsa sistemi energjetik vazhdon të varet kryesisht nga termocentralet e vjetra me qymyr.
Këto dobësi strukturore jo vetëm që e vështirësojnë kalimin drejt energjisë së pastër, por rrisin edhe varësinë nga importet dhe çmimet ndërkombëtare të energjisë, duke shtuar rreziqet mjedisore dhe shëndetësore për qytetarët. Në këtë realitet, Barometri i Gjelbër 2025 shërben si një pasqyrë e qartë se ku qëndrojnë komunat dhe sa i madh është hendeku mes politikave të deklaruara dhe veprimeve reale.
/Motilokal.com
