Kritikët dhe mbrojtësit e Paktit të Gjelbër Evropian po e përdorin si armë rritjen e çmimit të energjisë në Iran, në një përpjekje për të fituar epërsi.
Çmimet e naftës dhe gazit u rritën ndjeshëm pas fillimit të sulmeve amerikane dhe izraelite ndaj Teheranit më 28 shkurt, duke shkaktuar tronditje në një kontinent që ende po rimëkëmbej nga rritja e çmimeve të luftës së Rusisë kundër Ukrainës.
Për skeptikët e ambicieve të gjelbra të Bashkimit Evropian, kostot në rritje përfaqësojnë një argument tjetër për të dobësuar Sistemin 20-vjeçar të Tregtimit të Emetimeve (ETS) të bllokut, i cili i detyron fabrikat dhe termocentralet të paguajnë një çmim karboni për ndotjen që ngroh planetin.
“Me shpërthimin e krizës në Lindjen e Mesme, çështja e çmimeve të energjisë është bërë qartësisht edhe më e rëndësishme, prandaj, në nivel evropian, ne po kërkojmë gjithashtu pezullimin urgjent të zbatimit të ETS në prodhimin e energjisë elektrike”, tha kryeministrja italiane Giorgia Meloni javën e kaluar.
Për të tjerët, çdo bisedë për dobësimin ose pezullimin e çmimit të karbonit është çmenduri. ETS shton faturat e energjisë për industrinë dhe familjet, por shërben gjithashtu si instrumenti kryesor i bllokut për uljen e emetimeve të gazrave serrë.
“Është krejtësisht çmenduri”, tha për Politico Ministri bullgar i Mjedisit Julian Popov.
Popovi dhe aleatët e tij e shohin rritjen e çmimeve të karburanteve fosile si një arsye të mirë për të dyfishuar veprimet klimatike dhe për të ruajtur ETS-në në mënyrë që industria të largohet nga importet e shtrenjta të naftës dhe gazit.
Debati pritet të arrijë kulmin këtë javë, ku udhëheqësit dhe ministrat e BE-së do të mblidhen për një sërë takimesh të nivelit të lartë në Bruksel.
Në takimet, sistemi i këmbimit të çmimeve të energjisë dhe çmimet e energjisë pritet të luajnë një rol kryesor në diskutime.
“Kemi disa debate të përgjithshme, por çmimi i karbonit ndoshta do të dominojë si bisedat formale ashtu edhe ato joformale”, tha Popov.
I ngujuar mes dy kampeve është Komisioni Evropian, i cili është nën presion për të gjetur masa që kënaqin qeveritë të uritura për zgjidhje afatshkurtra të çmimeve, pa minuar mjetet kryesore që do të reduktojnë importet e shtrenjta të karburanteve fosile në afat të gjatë.
Ekzekutivi i BE-së ka dalë disa herë në mbrojtje të Sistemit të Tregtimit të Emisioneve (ETS) gjatë muajit të fundit, me Presidenten e Komisionit Ursula von der Leyen që i tha Parlamentit Evropian javën e kaluar se çmimi i karbonit përbën vetëm 11 për qind të faturës mesatare të energjisë, ndërsa taksat janë 15 për qind, tarifat e rrjetit 18 për qind dhe kostoja e energjisë vetë 56 për qind.
“Pa ETS do të konsumonim tani 100 miliardë metra kub gaz më shumë, duke na bërë përsëri më të pambrojtur dhe më të varur. Pra, na duhet ETS, por duhet ta modernizojmë”, tha ajo.
Projekt-përfundimet për samitin e liderëve këtë javë i kërkojnë ekzekutivit të BE-së të “paraqesë urgjentisht propozime për veprime konkrete për uljen e çmimeve të energjisë në afat të shkurtër” dhe “të paraqesë një rishikim të ETS-it të paktën deri në korrik 2026, për të zvogëluar volatilitetin e çmimit të karbonit dhe për të lehtësuar ndikimin e tij në çmimet e energjisë elektrike”.
Mekanizmi është planifikuar për rishikim këtë vit, por qeveritë dhe industria e BE-së kanë mendime shumë të ndryshme mbi reformimet që duan të shohin.
Pjesë të bazës tradicionale prodhuese të bllokut, si sektori kimik, preferojnë të shohin një çmim më të ulët të karbonit për të reduktuar kostot operative. Të tjerët, veçanërisht prodhuesit e çelikut dhe cementit, e shohin ETS-in si motorin kryesor të dekarbonizimit industrial dhe thelbësor për sigurimin e fondeve për transformimin e gjelbër të fabrikave të tyre.
Vendet janë të ndara në dy kampe, ato që duan të mbajnë një sinjal të fortë çmimi dhe ato që duan ta dobësojnë atë.
Liderët e Danimarkës, Finlandës, Portugalisë, Spanjës dhe Suedisë javën e kaluar lëshuan një deklaratë duke thënë se samiti i Këshillit Evropian këtë javë paraqet mundësinë ideale për BE-në që të riafirmojë angazhimin e saj ndaj veprimit klimatik dhe çmimit të karbonit.
Në një debat diskutimi për takimet e ministrave të energjisë dhe mjedisit të bllokut, këto pesë vende si dhe Sllovenia, Luksemburgu dhe Holanda gjithashtu hodhën poshtë çdo thirrje për të dobësuar ETS-in.
Pjesa kundër, të cilat kërkojnë një ETS më të dobët, përfshin Italinë, Austrinë, Gjermaninë, Çekinë, Sllovakinë, Hungarinë dhe Poloninë, megjithëse kërkesat e tyre specifike ndryshojnë.
Italia dhe Austria po punojnë në plane për të trajtuar ndikimin e ETS-it në çmimet e energjisë elektrike, ndërsa vendet e Evropës Qendrore janë më thelbësisht kundër mekanizmit.
Gjermania mbështet ETS-in në përgjithësi, por dëshiron të tërheqë planet aktuale për të ndaluar praktikën e dhënies së një sasie të caktuar të lejeve të karbonit falas kompanive, duke dobësuar sinjalin e çmimit për dekarbonizim.
Një ndryshim i sugjeruar nga von der Leyen dhe i mbështetur nga disa mbrojtës të çmimit të karbonit është të ridrejtohen disa nga miliardat e të ardhurave vjetore të ETS-it drejt masave që lehtësojnë tronditjen e energjisë për familjet dhe industrinë.
/euronews.al
