Një raport i ri dhe i rëndësishëm i OKB-së detajon rreziqet e tejkalimit të kufirit të ngrohjes globale prej 1,5°C – si dhe mënyrat se si mund t’i kufizojmë ato.
Nuk është më e mundur të mbahet ngrohja globale nën nivelin 1,5°C – por ekziston një rrugëdalje, sipas një raporti të ri të Programit të OKB-së për Mjedisin (UNEP).
“Tejkalimi, kulmi dhe rënia” është tani basti ynë më i mirë për të rënë përsëri nën pragun e ngrohjes të vendosur në marrëveshjen e Parisit për klimën për të shmangur efektet më të këqija të ndryshimeve klimatike, thuhet në të.
Raporti parashikon një ngrohje në rastin më të mirë prej 1.8°C dhe mbi 2°C në skenarë të tjerë. “Çdo pjesë e një shkalle do të kushtojë jetë, do të shkatërrojë mjetet e jetesës, do të thellojë pabarazinë dhe do t’i shtyjë ekosistemet më afër dëmeve të pakthyeshme”, thotë Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antőnio Guterres.
Sigurimi i së ardhmes së njerëzimit do të kërkojë që kjo tejkalim të jetë sa më “i vogël dhe i shkurtër të jetë e mundur”, thotë Guterres.
Por një raport i veçantë i publikuar së fundmi nga një organizatë ndërkombëtare kërkimore, Komisioni i Tranzicioneve të Energjisë (ETC), zbulon një “paradoks progresi” mbi energjinë. Kërkesa në rritje nga qendrat e të dhënave dhe ftohja e IA-së, e kombinuar me rrjetet e energjisë elektrike të mbingarkuara, po tejkalon fitimet e rritjes rekord të burimeve të ripërtëritshme.
Pse energjia rekord e ripërtëritshme nuk po ul emetimet
Një shifër rekord prej 1.9 trilionë eurosh po investohet tani në energji të pastër çdo vit, duke nxitur rritje të shpejtë – megjithatë, ajo ende plotëson vetëm 40 përqind të rritjes së kërkesës.
Valët e nxehtësisë po nxisin kërkesën në rritje për ajër të kondicionuar që kërkojnë shumë energji, ndërsa bumi i IA-së po vendos një barrë të re të madhe në sistemet e energjisë elektrike.
Konsumi i energjisë në qendrat e të dhënave u rrit me 17 përqind në vitin 2025, duke përbërë rreth 1.5 deri në 2 përqind të totalit global, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA). Pritet të dyfishohet deri në vitin 2030.
Ata po konkurrojnë gjithashtu për hapësirë në rrjetet elektrike të mbingarkuara, nga SHBA-ja deri në Mbretërinë e Bashkuar, ku kohëpritja për lidhje mund të shkojë deri në 10 vjet dhe po shqyrtohet vendosja e tarifave të larta fillestare për të siguruar një vend në radhë. Si pasojë, disa zhvillues po ndërtojnë zgjidhje energjetike në vend, siç janë mikro-rrjetet diellore dhe ato me gaz.
Njëkohësisht, rrjetet elektrike të vjetruara po çojnë në humbjen e një sasie të madhe të potencialit për energji të pastër; vetëm në Evropë, 375 GW kapacitete të energjisë së ripërtëritshme presin të lidhen me rrjetin, ndërsa 2,300 GW të tjera mbeten të bllokuara në radhët e pritjes në SHBA.
Si rezultat, emetimet globale po qëndrojnë në nivele të pandryshuara në vend që të ulen, duke e çuar botën drejt një ngrohjeje prej 2,5°C, sipas vlerësimit të ETC-së.
Dhe duke qenë se energjia elektrike përbën vetëm rreth një të pestën e konsumit total të energjisë, dekarbonizimi i sektorëve të ngrohjes, industrisë dhe transportit është gjithashtu thelbësor.
Kufizimi i tejkalimit të objektivave të temperaturës: Si mund të rikthehet bota në rrugën e duhur?
Të dyja raportet bien dakord për zgjidhje afatshkurtra të problemit – duke filluar me trajtimin e çështjes së metanit.
Ky gaz i fuqishëm serrë, shumë më potent se dioksidi i karbonit, është përgjegjës për rreth 0,5°C të ngrohjes globale, edhe pse qëndron në atmosferë për një kohë më të shkurtër krahasimisht.
Prandaj, reduktimet e hershme – që synojnë sektorin e naftës dhe gazit, mbetjet ushqimore dhe vendet e depozitimit të mbeturinave – mund t’i ulin ndjeshëm temperaturat.
Gjithashtu, vendet duhet t’i zhvendosin investimet nga infrastruktura e vjetër me emetime të larta – siç janë termocentralet me lëndë djegëse fosile, sistemet e transportit dhe objektet industriale – drejt alternativave me emetime të ulëta, siç janë burimet e ripërtëritshme të energjisë.
Në vitin 2025, burimet e ripërtëritshme gjeneruan pothuajse 34 për qind të energjisë elektrike në nivel global. Rritja e kësaj shifre në 60–70 për qind deri në vitin 2030 do ta ndihmonte botën të arrinte një skenar me tejkalim të kufizuar të objektivave të temperaturës, sipas raportit të UNEP-it.
Kjo është në përputhje me angazhimin e COP28 për të trefishuar kapacitetin global të energjisë së ripërtëritshme deri në fund të dekadës. Magazinimi, fleksibiliteti i kërkesës dhe përmirësimet e rrjetit duhet të jenë fokusi – siç thekson Komisioni i Tranzicioneve të Energjisë, ka më shumë gjenerim të pastër të financuar që pret lidhjet me rrjetin sesa i gjithë deficiti vjetor prej 900 GW i nevojshëm për të përmbushur objektivin e vitit 2030.
Sa më shpejt të ulen emetimet, aq më pak do të detyrohemi të mbështetemi në teknologji të pasigurta në të ardhmen si heqja e dioksidit të karbonit (CDR), thotë raporti i UNEP – megjithëse thekson vendosjen, monitorimin dhe shkallëzimin e përgjegjshëm të CDR si një fokus të rëndësishëm afatgjatë.
Ulja e kërkesës është një pjesë tjetër kyçe e enigmës, duke theksuar zgjidhjet me kosto të ulët, duke përfshirë përmirësimet e efikasitetit të energjisë, elektrifikimin e ngrohjes dhe ftohjes, dhe ndryshimet e sjelljes rreth transportit dhe dietave – ndryshime që do të mbështeten në ndryshimet e politikave dhe jo vetëm në zgjedhjen individuale, paralajmëron UNEP.
