Në korrik të këtij viti, në Kramovik të Rahovecit nisi ndërtimi i njërit prej parqeve më të mëdha solare në Kosovë, me kapacitet të planifikuar të kyçjes në rrjet prej 105 megavatësh. Projekti lindi nga ankandi i parë konkurrues për energji solare në vend, ku garuan pesë ofertues. Konsorciumi fitues, me kompani nga Zvicra, Gjermania dhe Kosova, ofroi çmimin prej 48,88 euro për megavat-orë, duke treguar se konkurrenca e hapur mund të sjellë oferta tërheqëse edhe në tregun kosovar.
Ndërkohë, ankandi i parë për energjinë e erës, me kapacitet prej 50 deri në 100 MW, është në fazën e vlerësimit të ofertave. Sipas njoftimit të Ministrisë së Ekonomisë të 9 tetorit, bashkëpunimi i zgjeruar me Korporatën Financiare Ndërkombëtare (IFC) synon ankande të tjera për 200 MW shtesë, duke e çuar objektivin e përbashkët deri në 300 MW kapacitete të erës. Kosova po ndërton një treg të ri energjie.
Pyetja tani është si të krijohen kushte më të qarta dhe më të parashikueshme për investitorët, nga lejet dhe kyçja në rrjet deri te financimi dhe realizimi i projekteve.
Hapësira për rritje është e madhe. Strategjia e Energjisë deri në vitin 2031 synon që të paktën 35% e konsumit të energjisë elektrike të mbulohet nga burimet e ripërtëritshme, me një kapacitet total prej 1.600 megavatësh, nga të cilët 600 megavatë nga era dhe 600 megavatë nga dielli. Këto janë objektiva zhvillimi, jo kapacitete tashmë të ndërtuara. Për zhvilluesit, prodhuesit e pajisjeve, kompanitë inxhinierike, instaluesit dhe institucionet financiare, ato tregojnë mundësinë e një tregu me projekte të reja gjatë viteve në vijim.
Por kapacitetet prodhuese duhet të ecin paralelisht me investimet në rrjet, ruajtjen e energjisë dhe fleksibilitetin e sistemit. Për bizneset kosovare, rëndësi ka jo vetëm sa energji e pastër prodhohet, por edhe sa i sigurt, i përballueshëm dhe konkurrues është furnizimi.
Në tregun global të energjisë së ripërtëritshme, teknologjia është gjithnjë e më e standardizuar, por kushtet e investimit ndryshojnë ndjeshëm nga një vend në tjetrin. Ajo që e dallon një treg nga tjetri është qartësia dhe parashikueshmëria e rrugës nga ideja te rrjeti: lejet, kushtet e kyçjes, përgjegjësitë institucionale, vlerësimi mjedisor dhe afatet për vendimmarrje. Sa më i qartë procesi, aq më i ulët rreziku për investitorin, dhe aq më të mira mund të jenë kushtet e financimit dhe të ofertimit. Përfitimi i fundit shkon te konsumatori dhe te ekonomia.
Prandaj, reduktimi i barrës administrative (ABR) nuk duhet të nënkuptojë shmangie të standardeve, por heqjen e hapave të panevojshëm, dokumenteve të përsëritura dhe paqartësive ndërmjet institucioneve. Me mbështetjen e asistencës teknike, është hartuar edhe një manual mbështetës për lejet e projekteve të energjisë së ripërtëritshme dhe të ruajtjes së energjisë në bateri, me rekomandime për kritere më të standardizuara dhe koordinim më të mirë të planifikimit. Për sistemet e vogla, kërkesat janë lehtësuar prej disa vitesh: amvisëritë mund të vendosin panele solare në kulm për vetëkonsum, pa leje ndërtimi, brenda kufirit të lidhjes prej 7 kW. Kjo nuk e heq nevojën për procedurat përkatëse të kyçjes dhe statusit të vetëkonsumatorit.
Përvoja gjermane tregon sa shpejt mund të shihen rezultatet kur procedurat thjeshtohen. Në vitin 2022, Gjermania i dha zgjerimit të energjisë së ripërtëritshme statusin e interesit publik mbizotërues dhe vendosi objektiva për hapësirat e destinuara për energjinë e erës, me synimin që rreth 2% e territorit të vihet në dispozicion deri në vitin 2032. Brenda pak vitesh, efekti u bë i matshëm. Në vitin 2025, autoritetet gjermane miratuan rreth 20,8 gigavat kapacitete të reja të erës në tokë, 48% më shumë se rekordi i mëparshëm. Koha mesatare e procedurave të përfunduara të miratimit ra në rreth 17 muaj, apo 28% më pak se në vitin 2024. Mësimi për çdo treg në rritje është i qartë: afatet e parashikueshme dhe institucionet e koordinuara mund të përshpejtojnë investimet pa cenuar mbrojtjen e mjedisit dhe përfshirjen e komuniteteve.
Ky model tashmë është bërë standard evropian. Direktiva e rishikuar e BE-së për Energjinë e Ripërtëritshme, e njohur si RED III, parasheh një pikë të vetme kontakti për investitorin gjatë gjithë procedurës, procedura elektronike dhe afate të përcaktuara, në parim deri në 12 muaj për projektet në zonat e përshpejtimit të energjisë së ripërtëritshme, me përjashtime të parashikuara ligjërisht. Kosova, si palë kontraktuese e Komunitetit të Energjisë, mund t’i përdorë këto standarde evropiane si orientim për përmirësimin e praktikave vendore, pa i trajtuar afatet e direktivës si detyrime që zbatohen automatikisht në vend. Kjo krijon një mundësi të veçantë për Kosovën. Një sportel i vetëm funksional do të kërkonte jo vetëm një faqe interneti, por përgjegjësi të qarta, shkëmbim të dhënash, afate të matshme dhe bashkëpunim ndërmjet institucioneve qendrore, komunave, ZRRE-së dhe operatorëve të rrjetit.
Edhe korniza vendore rregullatore po zhvillohet. Më 31 korrik 2026, Zyra e Rregullatorit për Energji (ZRRE) miratoi Rregullën për Bashkësitë e Energjisë nga Burimet e Ripërtëritshme, e publikuar në Gazetën Zyrtare më 6 tetor. Gjatë vitit janë miratuar edhe rregulla për garancitë e origjinës dhe mekanizmat mbështetës të energjisë së ripërtëritshme. Ndërkohë, më 9 tetor, ZRRE hapi konsultimin publik për ndryshimin e rregullave të vetëkonsumatorëve, me afat për komente deri më 23 tetor 2026. Ky është ende proces konsultimi, jo ndryshim përfundimtar i miratuar. Për investitorët dhe bizneset, prova e vërtetë e reformave do të jetë zbatimi praktik: sa lehtë merret informacioni, sa shpejt trajtohen aplikimet dhe sa të qarta janë kushtet e kyçjes në rrjet.
Këtu Kosova ka një përparësi që shpesh nënvlerësohet: përvojën me shërbimet publike digjitale. Platforma eKosova ofron mbi 330 shërbime elektronike për më shumë se 1,2 milion përdorues të regjistruar, sipas të dhënave të publikuara nga ministria përgjegjëse për digjitalizimin më 14 tetor 2026; ndërsa infrastruktura e ndërveprimit mundëson shkëmbim të të dhënave ndërmjet institucioneve. Mbi këtë bazë, zgjerimi i mekanizmave ekzistues të sportelit të vetëm në një proces të integruar digjital për investimet energjetike do të ishte hap i rëndësishëm. Investitori do të mund të paraqiste dokumentet në një pikë të vetme, të ndiqte ecurinë e aplikimit dhe të mos dorëzonte disa herë të njëjtat të dhëna. Ministritë, Zyra e Rregullatorit për Energji, operatorët e transmetimit dhe të shpërndarjes dhe komunat do të punonin mbi të njëjtat të dhëna. Kjo është një mundësi për reformë dhe nuk duhet të ngatërrohet me një platformë të përfunduar të lejeve që funksionon sot.
Edhe këtu, puna ka nisur. Më 30 korrik, Ministria e Ekonomisë dhe GIZ-i nënshkruan marrëveshjen e zbatimit të projektit “Kosovo Energy Project”, i cili synon përmirësimin e kornizës për efiçiencën e energjisë dhe vetëkonsumin, mekanizmat e financimit, mbështetjen e investitorëve dhe planifikimin komunal. Gjermania është tashmë partnere në këtë transformim. Ajo merr pjesë përmes KfW në projektet Solar4Kosovo dhe në mbështetjen e investimeve energjetike, përmes GIZ-it në reformat sektoriale, si dhe përmes kompanive gjermane që sjellin teknologji, shërbime dhe interes për projekte konkrete. Për Kosovën, ky bashkëpunim duhet të sjellë jo vetëm kapacitete të reja, por edhe më shumë mundësi për furnizuesit vendorë, shërbimet inxhinierike, aftësimin profesional dhe komunitetet që preken nga tranzicioni energjetik.
Përfitimi nuk u përket vetëm prodhuesve të energjisë. Që nga 1 janari 2026, Mekanizmi i BE-së për Rregullimin e Karbonit në Kufi (CBAM) ka hyrë në fazën përfundimtare. Ai përfshin, ndër të tjera, importet në BE të çimentos, hekurit dhe çelikut, aluminit, plehrave kimike, energjisë elektrike dhe hidrogjenit. Për importet e vitit 2026, blerja e certifikatave CBAM nga importuesit përkatës nis në shkurt 2027; prandaj nuk është e saktë të thuhet se certifikatat tashmë po blihen gjatë vitit 2026. Edhe përtej këtyre sektorëve, blerësit gjermanë po kërkojnë gjithnjë e më shumë të dhëna për gjurmën e karbonit të furnizuesve të tyre. Për kompanitë kosovare, energjia më e pastër, çmimi konkurrues i furnizimit dhe aftësia për të dokumentuar emetimet mund të bëhen përparësi në zinxhirët evropianë të furnizimit. Kapitali, teknologjia dhe përvoja rregullatore gjermane mund t’i ndihmojnë bizneset kosovare të përgatiten për kërkesa të reja, përfshirë investimet në efiçiencë energjetike, vetëprodhim dhe matjen e emetimeve.
Këto tema do të jenë në qendër të shtyllës së dytë të Forumit Ekonomik Gjermano-Kosovar 2026, Energjia dhe Infrastruktura e Qëndrueshme, që OEGJK e organizon më 28 dhe 29 tetor në Hotel Emerald në Prishtinë. Sipas programit të publikuar, në diskutimet për energjinë, infrastrukturën dhe konkurrueshmërinë industriale janë paraparë pjesëmarrja e ministres së Ekonomisë, Artane Rizvanolli, dhe përfaqësuesve të Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë dhe ekspertizës gjermane, me moderim nga Shqipe Vela.
Në fokus do të jenë kushtet për investime, siguria e furnizimit, procedurat më të efektshme, infrastruktura dhe bashkëpunimi ndërmjet kompanive. Takimet B2B me kompani e institucione gjermane u krijojnë pjesëmarrësve mundësi për të identifikuar partnerë, teknologji dhe projekte konkrete. Edhe kërkesat evropiane, përfshirë CBAM-in, tregojnë pse investimet në energji dhe konkurrueshmëria industriale duhen trajtuar së bashku. Për zhvilluesit, instaluesit, prodhuesit dhe çdo biznes që e sheh energjinë e pastër si pjesë të së ardhmes së tij, ky është vendi ku idetë takojnë partnerët dhe partnerët takojnë projektet.
Informacionet për pjesëmarrje dhe planifikimin e takimeve gjenden në platformën zyrtare të Forumit. Tregu i ri energjetik i Kosovës po merr formë, dhe ky është momenti për t’u bërë pjesë e tij.
