Ndryshimet e forta të kushteve hidrologjike po e bëjnë më të vështirë planifikimin dhe operimin e hidrocentraleve në Shqipëri. Rigela Gegprifti, Drejtore e Përgjithshme e Statkraft për Shqipërinë, thotë se viti 2025 solli fillimisht thatësirë të zgjatur dhe prurje ndër më të ulëtat historikisht në pellgun e Devollit, përpara se situata të ndryshonte nga nëntori, me reshje intensive dhe prurje të larta.
Në një intervistë për Monitor, Gegprifti thekson se kalimi nga thatësira në prurje të mëdha tregon rëndësinë në rritje të kushteve hidrometeorologjike për menaxhimin e aseteve hidroenergjetike. Gjatë dhjetë muajve të parë të vitit 2025, mungesa e ujit ushtroi presion mbi prodhimin dhe të ardhurat e Devoll Hydropower, kompania që operon hidrocentralet e Banjës dhe Moglicës, me kapacitet të kombinuar prej rreth 269 MW.
Nga fundi i vitit, rezervuarët u përballën me volume të mëdha uji dhe shkarkimet u menaxhuan në mënyrë të kontrolluar, sipas kompanisë. Gegprifti vlerëson se kapaciteti magazinues ndihmoi në zbutjen e kulmeve të prurjeve, ndërsa parashikimi më i mirë hidrologjik dhe menaxhimi aktiv i prodhimit po bëhen gjithnjë e më të rëndësishëm.
Ajo e përmbledh sfidën kështu: “më pak ujë nënkupton më pak energji të prodhuar dhe, si rrjedhojë, presion mbi të ardhurat dhe rezultatin financiar”.
Optimizimi i hidrocentraleve lidhet jo vetëm me sasinë e ujit, por edhe me kohën kur energjia prodhohet dhe shitet. Sipas Gegpriftit, rritja e prodhimit fotovoltaik po ndryshon çmimet gjatë ditës, duke rritur rëndësinë e ruajtjes së ujit për orët kur kërkesa dhe çmimet janë më të larta. Ajo përmend gjithashtu modelet më të avancuara hidrologjike, të dhënat në kohë reale, radarët meteorologjikë dhe analizat e bazuara në inteligjencën artificiale si mjete që mund të përmirësojnë parashikimin e prurjeve.
Një nga projektet kryesore që Statkraft po zhvillon është hidrocentrali me rezervë të pompuar Moglicë Shtesë, me kapacitet të planifikuar deri në 1,620 MW. Sipas Gegpriftit, studimi i fizibilitetit ka përfunduar dhe është dorëzuar për miratim pranë autoriteteve. Megjithatë, përfundimi i studimit nuk nënkupton se është marrë vendimi për investim.
Projekti synon të ruajë energjinë kur prodhimi është i lartë dhe çmimet janë të ulëta, për ta kthyer atë në sistem kur kërkesa rritet. Ky funksion mund të ndihmojë në integrimin e kapaciteteve të reja diellore dhe të erës, duke ofruar fleksibilitet, balancim dhe rezerva për sistemin energjetik.
Vendimi për investimin do të varet nga kushtet e tregut dhe të financimit, kuadri rregullator, zhvillimi i rrjetit të transmetimit dhe interkoneksioneve, si dhe ndarja e rreziqeve. Për shkak të madhësisë së projektit, Statkraft e sheh atë në kontekst rajonal dhe thekson rëndësinë e integrimit të tregjeve energjetike.
Gegprifti thotë se rritja e energjisë diellore po e ndryshon modelin e biznesit të prodhuesve hidroenergjetikë. Në këtë treg, menaxhimi i kohës së prodhimit, ruajtja e ujit dhe tregtimi sipas sinjaleve të çmimeve po marrin peshë më të madhe krahasuar me vëllimin e përgjithshëm vjetor të energjisë.
Sa i përket investimeve të reja në Shqipëri, ajo vlerëson potencialin e burimeve hidrike, diellore dhe të erës, por nënvizon se zhvillimi i mëtejshëm kërkon edhe rrjet më të fortë, integrim më të madh me tregjet evropiane dhe rregulla të parashikueshme. Statkraft, përtej hidrocentraleve ekzistuese dhe projektit të pompimit në Moglicë, thotë se vazhdon të shqyrtojë mundësi të tjera në energjinë e ripërtëritshme.
