Strategjia Sektoriale e Transportit dhe Planit të Veprimit 2030, e cila aktualisht është në konsultim publik nga Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, vlerësohet të ketë një kosto zbatimi prej 7.9 miliardë euro për periudhën 2026–2030, shumica e të cilave janë investime në infrastrukturë.
Praktikisht, rreth 99% parashikohet për investime kapitale në infrastrukturën e transportit dhe lëvizshmërisë së gjelbër, ndërsa rreth 1 % mbulon masat digjitale, institucionale dhe rregullatore. Financimi do të mobilizohet përmes një qasjeje të përzier, duke kombinuar alokimet e buxhetit shtetëror, kreditë nga institucionet financiare ndërkombëtare (BEI, BERZH, Banka Botërore), mbështetjen e BE-së dhe IPA III, si dhe kontributet e qeverive vendore, vlerëson dokumenti.
Strategjia ndërtohet mbi katër objektiva kryesore që përcaktojnë drejtimin e zhvillimit të sektorit dhe procesin e integrimit të Shqipërisë në sistemin europian të transportit.
Objektivi i parë lidhet me përafrimin e plotë me acquis të Bashkimit Evropian dhe zbatimin efektiv të tij deri në vitin 2030. Ky proces nuk kufizohet vetëm në harmonizimin ligjor, por shtrihet edhe në forcimin e kapaciteteve institucionale, rritjen e efektivitetit të mekanizmave zbatuese dhe vendosjen e sistemeve të avancuara të monitorimit digjital. Strategjia parashikon hartimin e planeve të detajuara të përafrimit, trajnimin e administratës dhe zbatimin e standardeve europiane në të gjitha mënyrat e transportit, nga ai rrugor dhe hekurudhor, deri te transporti detar dhe ajror.
Objektivi i dytë fokusohet në zhvillimin e infrastrukturës dhe integrimin e vendit në rrjetin Trans-Evropian të Transportit (TEN-T), duke e vendosur Shqipërinë në korridoret kryesore të lidhshmërisë rajonale dhe europiane. Kjo përfshin përfundimin e segmenteve prioritare rrugore dhe hekurudhore, përmirësimin e lidhjeve ndërkufitare dhe vendosjen e sistemeve moderne të menaxhimit dhe mirëmbajtjes së aseteve rrugore. Njëkohësisht, synohet rritja e efikasitetit dhe qëndrueshmërisë së infrastrukturës përmes kontratave shumëvjeçare dhe standardeve të reja të mirëmbajtjes.
Objektivi i tretë synon transformimin e sistemit të transportit drejt një modeli të qëndrueshëm, inteligjent dhe multimodal. Në këtë kuadër, strategjia parashikon dekarbonizimin e sektorit përmes përdorimit të karburanteve alternative dhe energjisë së rinovueshme, si dhe përhapjen e sistemeve inteligjente të transportit dhe digjitalizimit të shërbimeve. Po ashtu, promovohet ndërthurja e mënyrave të ndryshme të transportit dhe zhvillimi i planeve urbane të lëvizshmërisë, ndërkohë që rritet rezistenca e infrastrukturës ndaj ndryshimeve klimatike dhe fatkeqësive natyrore.
Objektivi i katërt lidhet me rritjen e sigurisë, mbrojtjes dhe garantimin e të drejtave të udhëtarëve në të gjitha mënyrat e transportit. Strategjia synon forcimin e mbikëqyrjes rregullatore dhe zbatimin më të rreptë të standardeve të sigurisë, duke përfshirë kontrolle më efektive dhe mekanizma të përmirësuar monitorimi. Paralelisht, parashikohet përmirësimi i cilësisë së shërbimeve dhe aksesueshmërisë për përdoruesit, si dhe rritja e sigurisë në nyjet kryesore të transportit si portet, aeroportet dhe lidhjet multimodale.
Paralelisht, Strategjia promovon partneritetet publike-privat (PPP) dhe koncesionet, veçanërisht në ndërtimin e rrugëve dhe projektet kryesore infrastrukturore, si instrumente plotësuese për mobilizimin e investimeve private dhe përmirësimin e efikasitetit në zbatimin e projekteve.
Sipas dokumentit, deri në vitin 2030, zbatimi i Strategjisë synon të rezultojë në: Një kuadër rregullator dhe institucional i transportit plotësisht i harmonizuar me Bashkimin Evropian; Segmente të Rrjetit Bazë TEN-T të përfunduara ose të avancuara ndjeshëm, si dhe integrim multimodal i përmirësuar; Emetime të reduktuara, digjitalizim të shtuar dhe reziliencë më të fortë ndaj ndryshimeve klimatike; Përmirësim të sigurisë, mbrojtjes, cilësisë së shërbimit dhe të drejtave të udhëtarëve; si edhe shërbime transporti më efikase, të parashikueshme dhe konkurruese, që mbështesin rritjen ekonomike. /ekofin.al
