Vendet evropiane kanë paguar miliarda euro më shumë për importet e lëndëve djegëse fosile për shkak të rritjes drastike të çmimeve pas luftës kundër Iranit, duke nxjerrë në pah cenueshmërinë energjetike të Evropës ndaj krizave gjeopolitike.
Holanda, Italia, Franca dhe Spanja renditen mes dhjetë vendeve më të goditura nga kostot shtesë të importeve të lëndëve djegëse fosile, të shkaktuara nga ndërprerjet e furnizimeve në Lindjen e Mesme, sipas një raporti të Qendrës për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër (CREA).
Raporti, i cili analizoi 170 vende, tregon se 134 prej tyre paguan më shumë për naftën dizel sesa parashikohej nga tregjet përpara nisjes së luftës. Holanda regjistroi rreth 11.5 miliardë euro kosto shtesë nga marsi deri në gusht 2026, ndërsa Italia u përball me 12.7 miliardë euro, Franca me 10.8 miliardë euro dhe Spanja me 8.8 miliardë euro.
Së bashku, këto katër ekonomi të BE-së kanë përballuar pothuajse 41 miliardë euro kosto shtesë për lëndët djegëse fosile, pa importuar sasi të reja energjie.
Shifrat nxjerrin në pah varësinë e ekonomive evropiane nga çmimet globale të naftës dhe gazit. Në nivel botëror, kriza ka shtuar më shumë se 282 miliardë euro në faturat e importeve të lëndëve djegëse fosile, ku vetëm nafta përbën rreth 140 miliardë euro të kësaj rritjeje.
Çmimet e gazit natyror të lëngshëm (LNG) u rritën me 60% në tregun e Atlantikut dhe me 75% në Paqësor, ndërsa çmimet e dizelit dhe benzinës janë rritur me 59% që nga 28 shkurti, kur SHBA-ja dhe Izraeli nisën luftën kundër Iranit.
Për të kompensuar mungesat nga Lindja e Mesme, SHBA-ja dhe Norvegjia u bënë furnizuesit më të mëdhenj të BE-së me produkte të naftës dhe LNG gjatë tremujorit të parë të vitit, sipas të dhënave evropiane.
Goditja ndaj dizelit është veçanërisht e rëndësishme për Evropën, pasi blloku mbështetet gjerësisht tek ky karburant për transportin e mallrave, bujqësinë dhe industrinë. Rritja e kostove të karburantit mund të përhapet në të gjithë zinxhirët e furnizimit dhe të çojë në rritje të mëtejshme të çmimeve të mallrave.
Investimet në energjinë e pastër sjellin kursime
Autorët e raportit të CREA-s theksojnë se zgjerimi i kapaciteteve të energjisë së pastër po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një element të sigurisë energjetike të Evropës.
Sipas raportit, kapacitetet e energjisë së pastër të instaluara në BE që nga viti 2020 u kanë kursyer vendeve importuese rreth 36 miliardë euro në blerjet e lëndëve djegëse fosile gjatë pesë muajve të parë të krizës.
“Mënyra më e mirë për t’u mbrojtur nga çmimet e larta të naftës është të heqim dorë prej saj sa më shpejt të jetë e mundur”, deklaroi Luke Wickenden, analist energjetik në CREA.
Sipas tij, çmimet e naftës dhe gazit kanë qenë prej kohësh një pikë e dobët si për financat familjare ashtu edhe për ekonominë globale, ndërsa vendet që investuan në energjinë e pastër pas krizave të mëparshme energjetike kanë kursyer miliarda dollarë.
Raporti argumenton se energjia e ripërtëritshme dhe elektrifikimi nuk lidhen më vetëm me uljen e emetimeve, por përbëjnë edhe një mbrojtje ndaj goditjeve energjetike të shkaktuara nga tensionet gjeopolitike.
“Energjia e ripërtëritshme i kurseu Spanjës miliarda euro, por transporti, aviacioni dhe industria e varur nga nafta vazhduan t’i kushtonin çdo personi mesatarisht 181 euro shtesë për importet e lëndëve djegëse fosile”, deklaroi Isaac Levi nga CREA.
Sipas tij, përvoja e Spanjës tregon se energjia elektrike e pastër duhet të shoqërohet tashmë me një elektrifikim më të shpejtë të të gjithë ekonomisë.
Mbi 100 organizata kërkojnë fundin e lëndëve djegëse fosile
Ndërkohë, më shumë se 100 organizata evropiane dhe ndërkombëtare i kanë dërguar një letër presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, duke i kërkuar të paraqesë një plan për daljen graduale nga përdorimi i lëndëve djegëse fosile.
Organizatat kërkojnë që von der Leyen të paraqesë një vizion strategjik për pjesën e mbetur të mandatit të saj dhe të shpallë nisjen e një plani për largimin nga lëndët djegëse fosile gjatë fjalimit të saj për Gjendjen e Bashkimit Evropian, të planifikuar për 16 shtator.
“Ju bëjmë thirrje ta përdorni fjalimin tuaj të ardhshëm për të shpallur nisjen e një raporti gjithëpërfshirës, të bazuar në shkencë dhe të pavarur, me një objektiv të qartë: që kjo krizë e lëndëve djegëse fosile të jetë e fundit për Evropën”, thuhet në letër.
Nënshkruesit, të udhëhequr nga organizata mjedisore Climate Action Network Europe, argumentojnë se Evropa po paguan dyfish për varësinë e saj nga lëndët djegëse fosile: fillimisht përmes faturave më të larta të energjisë dhe më pas përmes dëmeve në rritje të shkaktuara nga ndryshimet klimatike.
Ata kërkojnë hartimin e një raporti të pavarur, të ngjashëm me raportin Draghi, i cili të përcaktojë mënyrën se si BE-ja mund të përshpejtojë heqjen dorë të plotë nga lëndët djegëse fosile, duke mbrojtur njëkohësisht konsumatorët, punëtorët dhe industrinë.
Strategjia e propozuar vendos në qendër energjinë e ripërtëritshme, eficiencën energjetike, rrjetet elektrike dhe fleksibilitetin e energjisë së pastër, ndërsa kërkon që fondet evropiane dhe kombëtare të zhvendosen nga investimet që zgjasin varësinë nga lëndët djegëse fosile drejt teknologjive të pastra.
