Ministri turk Bayraktar tha se gazsjellësi i planifikuar do të ketë gjatësi prej 101 kilometrash, përfshirë 97 kilometra nën det dhe katër kilometra në tokë, duke lidhur Anamurin në bregdetin mesdhetar të Turqisë me Teknecikun në TRNC.
Sipas analistëve, gazsjellësi i planifikuar i gazit natyror ndërmjet Turqisë dhe Republikës Turke të Qipros Veriore (TRNC) mund të shndërrohet nga një projekt për sigurinë energjetike në një korridor strategjik eksporti për gazin e Mesdheut Lindor, duke forcuar potencialisht pozitën e Turqisë si një qendër rajonale e gazit, raporton Anadolu.
Turqia dhe TRNC-ja më 10 korrik nënshkruan një memorandum mirëkuptimi për furnizimin me gaz natyror, pas së cilit ministri turk i Energjisë dhe Burimeve Natyrore, Alparslan Bayraktar, njoftoi se kishte nisur puna për ndërtimin e një gazsjellësi nënujor që do të lidhë të dyja palët.
Bayraktar tha se gazsjellësi i planifikuar do të ketë gjatësi prej 101 kilometrash, përfshirë 97 kilometra nën det dhe katër kilometra në tokë, duke lidhur Anamurin në bregdetin mesdhetar të Turqisë me Teknecikun në TRNC.
Projekti parashikon ndërtimin e dy gazsjellësve me diametër 22 inç, të projektuar për të funksionuar në të dy drejtimet. Kjo do të mundësojë rrjedhjen e gazit natyror nga Turqia drejt TRNC-së, por edhe transportimin drejt Turqisë të çdo prodhimi të ardhshëm të gazit nga ishulli, me mundësi eksporti të mëtejshëm drejt Evropës.
Analistët thonë se kapaciteti i propozuar duket se tejkalon ndjeshëm kërkesën e parashikueshme të brendshme të TRNC-së, duke sugjeruar se projekti mund të shërbejë në të ardhmen për tregtinë rajonale të gazit.
Julian Bowden, bashkëpunëtor i lartë kërkimor në Institutin e Oksfordit për Studime të Energjisë (OIES), tha për Anadolu se kapaciteti i kombinuar i dy gazsjellësve do të jetë dukshëm më i madh sesa nevojat e mundshme të territorit për gaz.
“Duke pasur parasysh përmasat e gazsjellësve dhe faktin që do të funksionojnë në të dy drejtimet, është e qartë se ajo që synohet është eksporti i gazit nga Qiproja drejt Turqisë”, tha ai.
Bowden shtoi se projekti dykahësh tregon ambicie që shkojnë përtej furnizimit të vetëm të TRNC-së me gaz. Megjithatë, ai paralajmëroi se projekti është ende në fazat e hershme dhe se proceset e planifikimit, ndërtimit dhe negociatave tregtare nënkuptojnë se ai nuk ka gjasa të hyjë në funksion para vitit 2030.
– Egjipti mbetet tregu i vetëm praktik i eksportit për Izraelin
Më tej, Bowden tha se tregu i gazit në Mesdheun Lindor aktualisht karakterizohet nga një varësi e ndërsjellë midis Izraelit dhe Egjiptit. Izraeli mbështetet te Egjipti si pothuajse destinacioni i vetëm i eksporteve të tij të gazit ndërsa Egjipti varet nga gazi izraelit për të përmbushur kërkesën e brendshme.
“Izraeli ka tepricë gazi, ndërsa Egjipti ka mungesë. Prandaj është e natyrshme që një mundësi eksporti për Izraelin dhe një mundësi importi për Egjiptin të jetë rrjedha e gazit nga Izraeli drejt Egjiptit. Problemi për Izraelin është se nuk ka alternativë tjetër eksporti përveç Egjiptit. Për këtë arsye, ai varet nga gatishmëria e Egjiptit për ta marrë gazin”, tha ai.
Bowden theksoi se Egjipti nuk eksporton më gaz natyror të lëngshëm (LNG), për shkak të mungesës së furnizimit për tregun e brendshëm, dhe tashmë është shndërruar në importues të LNG-së.
“Meqenëse Egjipti ka mungesë gazi, nuk ka më eksporte të LNG-së nga vendi. Kjo do të thotë se Izraeli nuk mund të përdorë terminalet egjiptiane të LNG-së, pasi Egjipti ka nevojë si për importet e gazit me gazsjellës nga Izraeli, ashtu edhe për importet e LNG-së nga tregu ndërkombëtar. Gazi i Qipros tani po drejtohet drejt Egjiptit, pasi ai është tregu me mungesë në rajon. Një pjesë e gazit qipriot mund të përfundojë në terminalet e LNG-së, por mënyra se si kjo do të realizohej komercialisht mbetet e paqartë”, tha ai.
Sipas tij, një lidhje me gazsjellës drejt Turqisë mund të ndryshojë ndjeshëm dinamikën e tregut rajonal.
“Nëse një lidhje me gazsjellës drejt Turqisë do të realizohej, ajo do të ishte një infrastrukturë transformuese për rajonin. Do të krijonte shumë më tepër alternativa eksporti për Izraelin dhe Qipron, si dhe me gjasë do të nxiste më shumë kërkime dhe eksplorime për gaz”, shtoi ai.
– Pengesat politike mbeten
Drejtori i naftës dhe gazit në Organizatën Mesdhetare për Energji dhe Klimë, Sohbet Karbuz tha se rruga e propozuar përmes TRNC-së dhe Turqisë mund të ofrojë avantazhe gjeografike dhe ekonomike krahasuar me opsionet ekzistuese të eksportit.
“Nëse zbulime të reja bëhen në të ardhmen, për shembull në zonat detare të Libanit, këto burime teorikisht mund të transportohen gjithashtu drejt Evropës përmes të njëjtit sistem”, tha Karbuz.
Ai tha se një korridor i tillë mund të zvogëlojë në të ardhmen varësinë e Evropës nga tregjet e LNG-së me blerje në tregun spot, megjithëse marrëveshjet aktuale tregtare e bëjnë këtë skenar të pamundur në një afat të afërt.
Karbuz shtoi se pengesat politike mbeten sfida më e madhe për krijimin e një korridori rajonal të gazit, ndërsa çështja e pazgjidhur e Qipros vazhdon të kufizojë bashkëpunimin më të gjerë.
Sipas tij, nëse palët do të arrinin një marrëveshje dhe do të krijonin një kuadër të përbashkët operimi, mund të lindte një mekanizëm më gjithëpërfshirës për transportimin e gazit të Mesdheut Lindor drejt Evropës. Ai tha se aktivitetet e kërkimit në të gjithë rajonin mbeten të fuqishme, me raunde licencimi dhe negociata me kompani ndërkombëtare të energjisë që vazhdojnë.
“Në periudhën afatshkurtër dhe afatmesme, faktorët bazë të tregut, dhe jo infrastruktura, do të vazhdojnë të përcaktojnë rrjedhën e gazit në rajon”.
“Deficiti i vazhdueshëm i furnizimit në Egjipt e mban atë si blerësin kryesor të gazit të Mesdheut Lindor. E gjithë infrastruktura e eksportit që aktualisht është në ndërtim ose është përfunduar së fundmi është projektuar për të dërguar gazin izraelit dhe atë të Qipros jugore drejt Egjiptit. Derisa Egjipti të zgjidhë mungesën e furnizimit të brendshëm, ai do të mbetet konsumatori kryesor i gazit të rajonit”, tha ai.
