Bullgaria ka krijuar një holding të ri shtetëror për kompleksin e qymyrit Maritsa East, duke ndarë termocentralin Maritsa East 2 dhe kompaninë e minierave Mini Maritsa Iztok nga Bulgarian Energy Holding. Plani i ri parashikon që zona e qymyrit të përdoret edhe për projekte diellore, bateri dhe rehabilitimin e tokave të dëmtuara nga minierat.
Bullgaria po ristrukturon një nga qendrat më të rëndësishme të prodhimit të energjisë nga qymyri në vend.
Termocentrali Maritsa East 2 dhe kompania shtetërore e minierave Mini Maritsa Iztok janë ndarë nga struktura e Bulgarian Energy Holding (BEH) dhe do të kalojnë në një kompani të re shtetërore, të quajtur Holding Maritsa Iztok, përcjell Energy Monitor.
Në kompaninë e re do të përfshihet edhe ndërmarrja që merret me rehabilitimin e zonave të dëmtuara nga aktiviteti minerar. Vendimi është pjesë e reformës së kompleksit energjetik Maritsa East dhe është lidhur me kushtet e Bashkimit Evropian për financimin e Bullgarisë përmes planit të rimëkëmbjes.
Një kompleks i madh qymyri
Maritsa East është një nga qendrat kryesore të industrisë energjetike bullgare.
Mini Maritsa Iztok nxjerr linjit për termocentralet e zonës, ndërsa Maritsa East 2 është termocentrali më i madh shtetëror me qymyr në Bullgari.
Sipas të dhënave të publikuara për kompaninë e re, prodhimi vjetor i qymyrit pritet të jetë rreth 14–15 milionë tonë, ndërsa prodhimi i energjisë elektrike rreth 5,000 GWh në vit.
Ndarja nga BEH synon të krijojë një strukturë të veçantë për kompleksin, me plane të reja financiare dhe investuese.
Nga qymyri drejt diellit dhe baterive
Edhe pse kompleksi do të vazhdojë të mbështetet në qymyr, planet për periudhën 2027–2031 parashikojnë investime në teknologji të reja.
Sipas Ministrisë bullgare të Energjisë, plani përfshin ndërtimin e impianteve fotovoltaike me sisteme të ruajtjes së energjisë me bateri, rehabilitimin e tokave të ish-minierave dhe investime në infrastrukturën elektrike.
Kjo nënkupton se zonat e përdorura për dekada për nxjerrjen e qymyrit mund të përdoren gradualisht për aktivitete të reja energjetike.
Qeveria synon gjithashtu që një pjesë e punonjësve të kompanisë së minierave të angazhohen në aktivitetet e rehabilitimit të tokave.
Reforma lidhet me fondet e BE-së
Ristrukturimi nuk është vetëm një vendim administrativ.
Ndarja e Maritsa East 2 dhe Mini Maritsa Iztok nga BEH ishte një nga kushtet e lidhura me financimin evropian për Bullgarinë. Reforma synon të kufizojë subvencionimin e kryqëzuar ndërmjet kompanive shtetërore të qymyrit dhe të krijojë një strukturë më të qartë financiare për kompleksin.
Një pjesë e rëndësishme e financimit të tranzicionit pritet të vijë nga Fondi për Tranzicion të Drejtë, ndërsa qeveria ka miratuar edhe financim nga buxheti shtetëror.
Sipas Ministrisë së Energjisë, kapitali fillestar i Holding Maritsa Iztok do të jetë rreth 550 milionë euro, ndërsa janë miratuar edhe rreth 41.6 milionë euro nga buxheti shtetëror për nevoja të lidhura me reformën.
Maritsa East 2 ka përballuar presion të madh financiar
Ristrukturimi vjen në një periudhë të vështirë për termocentralin.
Maritsa East 2 raportoi humbje neto prej rreth 52 milionë eurosh në vitin 2024, pas një fitimi prej rreth 29 milionë eurosh në vitin 2023. Në vitin 2022, në kulmin e krizës energjetike, termocentrali kishte regjistruar rreth 600 milionë euro fitim.
Një nga problemet kryesore është bërë kostoja e emetimeve të CO₂. Detyrimet e lidhura me certifikatat e emetimeve u rritën nga rreth 127 milionë euro në fund të vitit 2023 në 358 milionë euro në fund të vitit 2024.
Presioni i çmimeve të energjisë dhe kostos së karbonit e ka bërë gjithnjë më të vështirë operimin ekonomik të termocentraleve me qymyr në Evropë.
Nga termocentrali në një kompleks energjetik të ri
Qeveria bullgare e paraqet reformën si më shumë sesa një ndarje të kompanive.
Qëllimi është krijimi i një koncepti të ri për Maritsa East, ku prodhimi tradicional i energjisë nga qymyri të bashkëjetojë me investime në energji diellore, ruajtje të energjisë dhe rehabilitim të tokave.
Kjo do të ishte një nga mënyrat për ta transformuar një zonë të ndërtuar rreth industrisë së qymyrit në një qendër të re energjetike.
Termocentrali Maritsa East 2 aktualisht ka tetë njësi prodhuese dhe përdor linjit të nxjerrë nga minierat e Mini Maritsa East.
Për Bullgarinë, sfida është të ruajë sigurinë energjetike dhe aktivitetin ekonomik në rajon, ndërsa gradualisht redukton varësinë nga qymyri dhe krijon kapacitete të reja nga burimet e ripërtëritshme.
Reforma e re e vendos kompleksin Maritsa East pikërisht në këtë pikë të tranzicionit: nga një qendër tradicionale e qymyrit drejt një kompleksi që synon të kombinojë termocentralin ekzistues me energjinë diellore, bateritë dhe rehabilitimin e zonave minerare.
