Maqedonia e Veriut po ndërmerr hapa për krijimin e një tregu të organizuar të gazit natyror, në një kohë kur vendi po ndërton lidhje të reja me sistemet e gazit të Greqisë dhe Serbisë. Qeveria ka ngarkuar operatorin e tregut të energjisë elektrike MEMO që të nisë procesin për krijimin dhe funksionimin e operatorit të tregut të gazit.
Qeveria e Maqedonisë së Veriut ka ngarkuar MEMO-n me përgatitjen e procesit për krijimin dhe funksionimin e operatorit vendas të tregut të gazit natyror.
Sipas Ministrisë së Energjisë, MEMO duhet të përgatisë një plan të detajuar të zbatimit që do të përfshijë aspektet organizative, teknike, të teknologjisë së informacionit, ligjore dhe financiare, përcjell Energy Monitor.
Qëllimi është krijimi i një tregu me çmime më transparente dhe të bazuara në treg, si dhe vendosja e mekanizmave për balancimin e sistemit të gazit dhe harmonizimi i mëtejshëm me rregullat e Bashkimit Evropian dhe kërkesat e Komunitetit të Energjisë.
Tregu duhet të ndjekë infrastrukturën
Vendimi vjen në një moment kur Maqedonia e Veriut po zhvillon disa projekte të rëndësishme të infrastrukturës së gazit.
Qeveria e sheh krijimin e operatorit të tregut si një parakusht të rëndësishëm për shfrytëzimin e plotë të interkonektorëve të rinj me Greqinë dhe Serbinë. Këto lidhje pritet ta hapin sistemin maqedonas ndaj burimeve dhe rrugëve të reja të furnizimit.
Interkonektori me Greqinë është në ndërtim dhe pritet të përfundojë gjatë vitit 2027. Përmes tij, Maqedonia e Veriut do të lidhet me sistemin grek të gazit dhe me infrastrukturën që mundëson qasje në burime të ndryshme, përfshirë LNG-në.
Ndërkohë, në fund të gushtit u nënshkrua kontrata për projektimin dhe ndërtimin e interkonektorit me Serbinë.
Linja do të jetë rreth 70 kilometra e gjatë, prej të cilave rreth 22.4 kilometra do të ndërtohen në territorin e Maqedonisë së Veriut. Segmenti maqedonas ka vlerë rreth 29.4 milionë euro, ndërsa përfundimi i projektit është planifikuar deri në fund të vitit 2028.
Nga Greqia drejt Serbisë
Dy interkonektorët mund të krijojnë një korridor të ri veri–jug për transportin e gazit.
Përmes lidhjes me Greqinë, Maqedonia e Veriut do të mund të ketë qasje në infrastrukturën greke, përfshirë terminalet LNG, ndërsa interkonektori me Serbinë do të mundësonte vazhdimin e rrugës së gazit drejt veriut, njofton Energy Monitor.
Serbia ka deklaruar se interkonektori me Maqedoninë e Veriut do të krijojë mundësi për transportimin e gazit nga Greqia përmes Maqedonisë së Veriut drejt Serbisë dhe më tej drejt tregjeve evropiane. Projekti parashikon kapacitet prej rreth 1.5 miliardë metra kub gaz në vit.
Kjo e vendos Maqedoninë e Veriut në një pozitë potencialisht të rëndësishme në zhvillimin e Korridorit Vertikal të Gazit, i cili synon të lidhë burimet dhe terminalet e gazit në Greqi me tregjet e Evropës Qendrore dhe Lindore.
Pse nevojitet një treg i organizuar?
Maqedonia e Veriut tashmë ka një treg të liberalizuar të gazit, por ai ka pasur kufizime të rëndësishme në funksionimin e tregut me shumicë.
Në vlerësimin e Komunitetit të Energjisë, tregu me shumicë kishte vetëm dy tregtarë aktivë dhe kontratat kryheshin kryesisht në mënyrë bilaterale. Tregu konsiderohej jo likuid, ndërsa mungesa e një pike virtuale të tregtimit kufizonte zhvillimin e tij.
Sipas dokumenteve rregullatore, NOMAGAS ka kryer përkohësisht edhe funksionin e operatorit të tregut të gazit, deri në emërimin e një kompanie që do të licencohet për këtë aktivitet.
Krijimi i një operatori të veçantë synon ta ndryshojë këtë situatë, duke krijuar mekanizma më të qartë për tregtimin, balancimin dhe shlyerjen financiare të transaksioneve të gazit.
MEMO zgjerohet përtej tregut të energjisë elektrike
MEMO aktualisht është operatori i tregut të energjisë elektrike në Maqedoninë e Veriut dhe është operatori i caktuar për tregun Day-Ahead të vendit.
Me vendimin e ri, institucioni pritet të marrë një rol të ri edhe në sektorin e gazit, duke krijuar një strukturë të përbashkët institucionale për administrimin e tregjeve energjetike.
Ky zhvillim vjen në një periudhë kur Shkupi po përpiqet të ndërtojë një sistem më të integruar të gazit, duke kombinuar infrastrukturën e re ndërkufitare me mekanizma më funksionalë të tregut, përcjell Energy Monitor.
Një treg i ri për një rajon në ndryshim
Krijimi i operatorit të tregut të gazit nuk është vetëm një ndryshim institucional. Ai vjen në kohën kur Maqedonia e Veriut po përgatitet për një rol më të madh në rrjetin rajonal të gazit.
Me përfundimin e lidhjeve me Greqinë dhe Serbinë, vendi do të ketë mundësi të lidhet me më shumë burime dhe tregje, ndërsa një treg më funksional i gazit mund të krijojë kushte për tregtim më transparent dhe konkurrencë më të madhe, përcjell Energy Monitor.
Për Kosovën, zhvillimi është gjithashtu me interes, pasi një korridor funksional Greqi–Maqedoni e Veriut–Serbi po formohet në afërsi të vendit. Kosova aktualisht nuk ka infrastrukturë të gazit, por lidhja e mundshme me sistemin që po ndërtohet drejt Shkupit është diskutuar edhe nga pala amerikane si një mundësi për përfshirjen e Kosovës në infrastrukturën rajonale të gazit.
Në këtë kuadër, krijimi i operatorit të tregut të gazit është një tjetër pjesë e përpjekjes së Maqedonisë së Veriut për ta kthyer vendin nga një treg relativisht i vogël dhe jo likuid i gazit në një pjesë më aktive të tregut rajonal.
