Shqipëria po përshpejton investimet në kapacitete të reja të energjisë së ripërtëritshme, ndërsa paralelisht vendi përballet me vlerësime gjithnjë e më kritike për klimën e biznesit dhe kushtet në të cilat kompanitë zhvillojnë aktivitetin e tyre.
Gjatë tetë muajve të parë të vitit, Enti Rregullator i Energjisë ka licencuar rreth 131 MW kapacitete të reja për prodhimin e energjisë elektrike, pjesa dërrmuese e të cilave janë centrale diellore. Në të njëjtën kohë, tre projekte të mëdha shqiptare janë në garë për statusin PECI të Komunitetit të Energjisë, ndërsa tregu i energjisë po zhvillohet me hapa të rinj përmes bashkëpunimit të ALPEX me Nord Pool.
Megjithatë, investimet në sektorin energjetik zhvillohen në një mjedis më të gjerë biznesi që ka marrë një vlerësim dukshëm më të dobët.
Indeksi i Biznesit 2025 i Dhomës Amerikane të Tregtisë në Shqipëri ra në 40.34 pikë nga 46.47 një vit më parë, duke shënuar rënien më të madhe që nga fillimi i matjes në vitin 2012. Indeksi pasqyron perceptimin e kompanive anëtare për klimën e biznesit, ndërsa ndër shqetësimet e identifikuara janë konkurrenca e pandershme, burokracia, informaliteti, mungesa e fuqisë punëtore dhe korrupsioni, përcjell Energy Monitor.
Një vlerësim i OECD-së për konvergjencën e vendeve të Ballkanit Perëndimor me Bashkimin Evropian e vendos gjithashtu Shqipërinë në fund të rajonit për komponentin që lidhet me mjedisin e biznesit.
Këto probleme kanë rëndësi të drejtpërdrejtë edhe për sektorin energjetik, ku projektet kërkojnë investime të mëdha, procese të gjata autorizimi dhe një kuadër rregullator të parashikueshëm. Për zhvilluesit e parqeve diellore dhe të erës, projektet infrastrukturore dhe investimet në rrjet, koha e marrjes së lejeve dhe qartësia e procedurave ndikojnë drejtpërdrejt në kostot dhe afatet e investimeve.
Nga ana tjetër, Shqipëria po krijon gjithnjë e më shumë mundësi për investime private në energji. Rritja e kapaciteteve diellore, projektet e reja të interkoneksioneve dhe magazinimit, si dhe zhvillimi i tregut të energjisë po ndryshojnë strukturën e sektorit. Vetëm në tremujorin e dytë të vitit prodhimi neto vendas u rrit me 34.4% në bazë vjetore, ndërsa eksportet u rritën me 55.4%.
Kjo krijon një kontrast mes ritmit të investimeve në energji dhe vlerësimeve për klimën e përgjithshme të biznesit. Për Shqipërinë, sfida është që rritja e investimeve në energji të shoqërohet me një mjedis më të parashikueshëm për kompanitë që ndërtojnë dhe financojnë këto projekte.
Në një sektor ku vendi synon të shtojë me shpejtësi kapacitetet e reja dhe të shndërrohet nga importues në eksportues neto të energjisë, cilësia e klimës së investimeve do të jetë një faktor po aq i rëndësishëm sa disponueshmëria e burimeve dhe kapaciteti i rrjetit.
