Situata në centralin bërthamor të Zaporizhjës, më i madhi në Evropë, është përshkallëzuar sërish, duke nxitur shqetësim ndërkombëtar për një tjetër krizë të mundshme bërthamore në Evropë.
Më 4 korrik, autoritetet ukrainase konfirmuan se centrali mbeti pa energji elektrike për herë të tetë që nga fillimi i pushtimit rus në vitin 2022. Energjia u ndërpre si pasojë e dëmtimit të linjës së vetme të transmetimit që lidh centralin me rrjetin energjetik të Ukrainës, një linjë e gjatë 750 kilovoltësh.
Ukraina fajësoi drejtpërdrejt Rusinë për këtë akt, duke e cilësuar një provokim të rrezikshëm dhe të qëllimshëm ndaj sigurisë bërthamore. Sipas Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), përkohësisht u sigurua energji përmes një linje rezervë dhe agregatëve të emergjencës, duke shmangur një incident të rëndë, por situata mbetet e brishtë.
Rikthimi i energjisë nuk e zbut shqetësimin
Më 5 korrik, pas ndërhyrjeve teknike emergjente, energjia elektrike në centralin e Zaporizhjës u rikthye. Autoritetet ruse, të cilat mbajnë nën kontroll zonën, njoftuan se linja e dëmtuar u rregullua dhe funksionaliteti i centralit u rivendos. Megjithatë, ekspertët ndërkombëtarë shprehën shqetësime për përsëritjen e incidenteve të ngjashme, të cilat mund të çojnë në pasoja të parikuperueshme për sigurinë bërthamore dhe ekologjike.
IAEA deklaroi se, edhe pse për momentin nuk ka rrezik të menjëhershëm për rrjedhje radioaktive, ndodhitë e tilla e shtojnë rrezikun dhe e bëjnë gjithnjë e më të domosdoshme vendosjen e një zone të sigurt rreth centralit.
Guterres dënon sulmet dhe kërkon armëpushim
Në të njëjtën ditë kur energjia u rikthye në centralin bërthamor, Rusia kreu një tjetër valë sulmesh me raketa dhe dronë në qytete të ndryshme të Ukrainës, duke shkaktuar viktima në radhët e civilëve dhe dëme të konsiderueshme materiale. Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, reagoi me një deklaratë të fortë, duke dënuar ashpër sulmet dhe duke bërë thirrje për një armëpushim të menjëhershëm.
“Ky përshkallëzim i dhunës nuk mund të vazhdojë. Sulmet e qëllimshme ndaj infrastrukturës kritike dhe civilëve janë shkelje flagrante të së drejtës ndërkombëtare humanitare,” deklaroi Guterres, duke i kërkuar palëve të përfshira të angazhohen seriozisht në negociata për paqe.
Rreziku bërthamor mbetet real
Ndërkohë që lufta në Ukrainë po hyn në vitin e saj të tretë, rreziqet që lidhen me centralin bërthamor të Zaporizhjës mbeten një nga shqetësimet më të mëdha për komunitetin ndërkombëtar. Çdo ndërprerje energjie apo sulm i drejtpërdrejtë ndaj centralit mund të shkaktojë një katastrofë që shkon përtej kufijve të rajonit.
Organizatat ndërkombëtare po bëjnë thirrje të përsëritura për de-përshkallëzim, krijimin e një zone të çmilitarizuar rreth centralit dhe për angazhim të menjëhershëm diplomatik. Përndryshe, ndërprerjet e tilla dhe rritja e sulmeve ndaj infrastrukturës nuk do të jenë veçse pararojë e një tragjedie më të madhe.
