Një analizë e publikuar në kuadër të raportit special për Kosovën nga One World Media Corp, platformë ndërkombëtare që mbulon zhvillimet ekonomike, investimet dhe mundësitë e biznesit në tregje në zhvillim, e vendos sektorin energjetik të Kosovës në qendër të transformimit ekonomik të vendit.
Në këtë raport, i cili trajton zhvillimin e infrastrukturës, investimet dhe potencialin ekonomik të Kosovës, kryeshefi ekzekutiv i KEDS-it, Alpin Dogan, ka folur për ndryshimet e mëdha që ka kaluar sektori i shpërndarjes së energjisë elektrike gjatë dekadës së fundit – nga një sistem me probleme të mëdha të furnizimit drejt një rrjeti më modern, më të qëndrueshëm dhe të gatshëm për integrimin e energjisë së ripërtëritshme.
Sipas Doğan, sfida e ardhshme nuk është vetëm zgjerimi i infrastrukturës ekzistuese, por transformimi i saj përmes teknologjisë, digjitalizimit dhe menaxhimit më inteligjent të rrjetit.
Rikthimi i besueshmërisë në sistemin energjetik
Kur sektori i shpërndarjes së energjisë në Kosovë u privatizua në vitin 2013, rrjeti përballej me sfida të mëdha strukturore.
Vitet e mungesës së investimeve dhe infrastruktura e vjetërsuar kishin krijuar një situatë ku familjet dhe bizneset përballeshin me ndërprerje të shpeshta të energjisë, ndërsa përdorimi i gjeneratorëve me naftë ishte bërë një praktikë e zakonshme.
“Gjeneratorët ishin kudo. Njerëzit mbeteshin pa energji elektrike për gjashtë, tetë, ndonjëherë edhe dhjetë orë”, ka kujtuar Alpin Doğan në intervistën për raportin special të One World Media Corp.
Që nga privatizimi, KEDS ka investuar më shumë se 340 milionë dollarë në modernizimin e rrjetit të shpërndarjes.
Sipas kompanisë, frekuenca dhe kohëzgjatja e ndërprerjeve janë reduktuar ndjeshëm, duke kontribuar në stabilizimin e furnizimit me energji elektrike dhe në afrimin e sistemit me standardet evropiane të operimit, përcjell Energy Monitor.
Sot, KEDS furnizon rreth 800 mijë konsumatorë, pothuajse dyfishin e numrit të konsumatorëve në kohën e privatizimit.
Gjatë së njëjtës periudhë, konsumi i energjisë elektrike është rritur rreth 50%, i nxitur nga zhvillimi urban, rritja e aktivitetit ekonomik, përmirësimi i matjes së konsumit dhe ndryshimet në modelet e përdorimit të energjisë nga familjet dhe bizneset.
Një nga arritjet më të rëndësishme ka qenë ulja e humbjeve teknike dhe komerciale në rrjet.
Humbjet, të cilat dikur ishin rreth 40%, janë reduktuar në rreth 15%, duke ulur presionin mbi sistemin dhe duke ndihmuar Kosovën të ruajë tarifa konkurruese të energjisë elektrike në rajon.
Nga infrastruktura te teknologjia
Pas stabilizimit të rrjetit fizik, KEDS po hyn në një fazë të re të modernizimit, ku fokusi kryesor është digjitalizimi dhe menaxhimi inteligjent i sistemit.
Kompania po modernizon sistemin SCADA të monitorimit në bashkëpunim me Siemens, ndërsa po zhvillon edhe një platformë kombëtare GIS që do të mundësojë hartëzimin digjital të të gjithë rrjetit elektrik të Kosovës deri në vitin 2028.
Ky sistem do t’u mundësojë operatorëve monitorimin në kohë reale të nënstacioneve, lidhjeve të konsumatorëve dhe pajisjeve të rrjetit.
“Po kalojmë nga investimet në infrastrukturë drejt investimeve në teknologji. Qëllimi është të menaxhojmë rrjetin në mënyrë më efikase dhe të reagojmë më shpejt”, ka deklaruar Doğan.
Modernizimi i rrjetit lidhet drejtpërdrejt edhe me tranzicionin energjetik të Kosovës, njofton Energy Monitor.
KEDS ka lëshuar tashmë leje për më shumë se 500 MW kapacitete të vogla diellore, të cilat janë ose të lidhura tashmë me rrjetin e shpërndarjes ose janë në proces zhvillimi për lidhje.
Rritja e interesimit për energjinë diellore është përshpejtuar veçanërisht gjatë dy viteve të fundit, duke reflektuar ndryshimin e rolit të konsumatorit – nga përdorues pasiv në një pjesëmarrës aktiv në sistemin energjetik.
Investimi në gjeneratën e ardhshme
Përveç investimeve në rrjet, KEDS është ndër punëdhënësit më të mëdhenj privatë në Kosovë, me rreth 2 mijë të punësuar.
Kompania ka vendosur theks të veçantë në zhvillimin profesional dhe krijimin e një baze të re të ekspertizës teknike për sektorin energjetik.
Përmes KEDS Academy, një program afatgjatë i trajnimit dhe edukimit i nisur në vitin 2013, kompania ka krijuar një rrugë të strukturuar nga përgatitja profesionale deri te punësimi.
Programi kombinon mësimin teorik me përvojën praktike në terren, duke u mundësuar pjesëmarrësve të punojnë me inxhinierë, të vizitojnë nënstacione dhe të fitojnë përvojë konkrete në sistemet moderne energjetike.
Gjatë 13 gjeneratave, programi ka prodhuar 873 të diplomuar, shumë prej të cilëve kanë vazhduar karrierën e tyre në kompani.
Sipas KEDS-it, akademia është një nga programet e rralla në rajon që kombinon edukimin teknik afatgjatë, trajnimin praktik dhe mundësinë direkte të punësimit.
Furnizimi i sigurt si faktor për investime
Sipas KEDS-it, përmirësimi i besueshmërisë së furnizimit me energji elektrike po shndërrohet në një nga avantazhet më të rëndësishme të Kosovës për investitorët.
Rritja e konsumit industrial dhe zgjerimi i aktivitetit prodhues tregojnë se besimi në sistemin energjetik është rritur, njofton Energy Monitor.
Një nga shembujt më simbolikë të këtij ndryshimi ishte kalimi i bazës ushtarake Bondsteel, e operuar nga NATO, nga përdorimi i gjeneratorëve me naftë në furnizim nga rrjeti elektrik i Kosovës.
“Për shumë vite ata funksionuan në mënyrë të pavarur për shkak të shqetësimeve për besueshmërinë e furnizimit. Sot furnizohen pa ndërprerje. Kjo tregon sa shumë ka ndryshuar sistemi”, ka thënë Doğan.
Transformimi i sektorit energjetik të Kosovës vazhdon të jetë një proces i gjatë, por zhvillimet e dekadës së fundit tregojnë se energjia po kalon nga një sfidë infrastrukturore në një bazë për zhvillim ekonomik, investime dhe integrim më të madh me sistemet evropiane.
