Ndërtesat publike të Kosovës janë të vjetra, konsumojnë shumë energji dhe po rinovohen me një ritëm shumë më të ngadaltë sesa kërkojnë standardet e Bashkimit Evropian. Ky është përfundimi i një raporti të ri të Atlas Institute, i cili për herë të parë kombinon regjistrat kombëtarë të ndërtesave me të dhënat reale të konsumit të energjisë nga Termokos, Fondi i Kosovës për Efiçiencë të Energjisë (FKEE) dhe ZRRE.
Sipas raportit, Kosova ka 2,678 ndërtesa publike, me një sipërfaqe totale prej rreth 3 milionë metrash katrorë. Mbi gjysma e ndërtesave, ose 52% e atyre për të cilat dihet viti i ndërtimit, janë ndërtuar para vitit 2000, kryesisht gjatë viteve 1970 dhe 1980, kur nuk zbatoheshin standardet moderne të izolimit termik.
Kjo reflektohet drejtpërdrejt në faturat e energjisë. Raporti vlerëson se ndërtesat publike që raportojnë të dhënat e konsumit shpenzojnë rreth 20 milionë euro në vit për energji. Megjithatë, rreth 40% e ndërtesave publike nuk raportojnë fare të dhëna, çka nënkupton se kostoja reale e energjisë është dukshëm më e lartë.
Raporti evidenton gjithashtu një hendek të madh mes objektivave të Bashkimit Evropian dhe ritmit aktual të investimeve në Kosovë. Sipas Direktivës për Efiçiencën e Energjisë, vendet duhet të rinovojnë 3% të sipërfaqes së ndërtesave publike çdo vit, që për Kosovën përkthehet në rreth 91,000 metra katrorë, ose afërsisht 48 ndërtesa në vit, raporton Energy Monitor.
Megjithatë, gjatë vitit 2025 në Kosovë u rinovuan vetëm 17 ndërtesa, me një sipërfaqe prej rreth 29,000 metrash katrorë, ose rreth një e treta e ritmit të nevojshëm për të përmbushur standardin evropian.
Atlas Institute thekson se edhe legjislacioni aktual mbetet më pak ambicioz se ai i BE-së. Ligji në Kosovë kërkon rinovimin e vetëm 1% të ndërtesave publike, dhe kjo detyrë zbatohet vetëm për institucionet qendrore.
Raporti vlerëson se për të arritur objektivin prej 3% të rinovimit vjetor, Kosovës do t’i duheshin rreth 12 milionë euro investime çdo vit.
Nga ana tjetër, raporti nënvizon se investimet në efiçiencën e energjisë kanë dhënë rezultate konkrete. Që nga viti 2020, Fondi i Kosovës për Efiçiencë të Energjisë (FKEE) ka investuar 13.6 milionë euro në 85 projekte të rinovimit në 22 komuna, duke arritur kursime të konsumit të energjisë deri në 60% për ndërtesat e përfshira.
Sipas Atlas Institute, përshpejtimi i rinovimit të ndërtesave publike nuk është vetëm një detyrim ndaj standardeve evropiane, por edhe një mundësi për të ulur kostot e energjisë, për të reduktuar konsumin dhe për të përmirësuar cilësinë e infrastrukturës publike në Kosovë.
