Reuters analizon parashikimet e marrëveshjes mes Donald Trumpit dhe Vladimir Putinit për furnizimin me naftë dizel ruse, si dhe pengesat që mund të kufizojnë efektivitetin e saj. Në të njëjtën kohë, artikulli hedh dritë mbi aspektet ekonomike dhe politike të vendimit amerikan për të lehtësuar sanksionet ndaj Moskës. Në qendër të vëmendjes janë sasitë e karburantit që Rusia është zotuar të vërë në dispozicion, problemet që po përballin rafineritë ruse për shkak të sulmeve ukrainase dhe negociatat për ndërprerjen e goditjeve ndaj objekteve energjetike.
Marrëveshja, e shpallur të premten, më 9 tetor, parashikon furnizimin e menjëhershëm të tregut amerikan dhe atij ndërkombëtar me më shumë se 300 mijë tonë naftë dizel ruse, si dhe dërgesa të tjera gjatë muajve në vijim. Në këmbim, Uashingtoni hoqi sanksionet për eksportet e këtij karburanti. Trump njoftoi gjithashtu një armëpushim për sulmet ndaj infrastrukturës energjetike mes Rusisë dhe Ukrainës, megjithëse përmbajtja e saktë e këtij mirëkuptimi ende nuk është bërë e qartë.
Nisma lidhet me përpjekjet e presidentit amerikan për të ulur çmimet e larta të naftës dizel, të cilat rëndojnë mbi kompanitë e transportit dhe fermerët në SHBA, në prag të zgjedhjeve të mesmandatit të 3 nëntorit. Të hënën, çmimet e këtij karburanti ranë me 0,5%, pas njoftimeve të Shtëpisë së Bardhë.
Sasitë që premtoi Putini dhe problemi me kërkesën amerikane
Sipas njoftimit të Trumpit, Rusia do të furnizojë menjëherë tregun me më shumë se 300 mijë tonë metrikë naftë dizel, sasi që korrespondon me rreth 2,25 milionë fuçi. Marrëveshja parashikon gjithashtu eksportin e 500 mijë tonëve të tjerë në nëntor dhe të një milion tonëve shtesë menjëherë pas kësaj. Në total, pra, sasitë që Moska është zotuar të vërë në dispozicion tejkalojnë 1,8 milionë tonë.
Megjithatë, Reuters thekson se këto sasi janë të kufizuara në raport me nevojat e tregut amerikan. Sipas të dhënave të Administratës Amerikane të Informacionit për Energjinë (EIA), sektori i transportit në SHBA konsumon rreth 2,94 milionë fuçi naftë dizel në ditë.
Kjo do të thotë se dërgesa e parë e karburantit rus nuk mjafton as për një ditë të vetme konsumi në këtë sektor, ndërsa sasitë shtesë të premtuara nga Moska mbulojnë më pak se katër ditë kërkesë.
Ky mospërputhje ngre pikëpyetje nëse marrëveshja mund të sjellë një ulje të ndjeshme të çmimeve, edhe nëse Rusia i përmbush plotësisht angazhimet e saj.
Sfondi i sulmeve ukrainase ndaj rafinerive ruse
Një faktor kyç për zbatimin e marrëveshjes është gjendja e rafinerive ruse, shumë prej të cilave janë goditur vazhdimisht nga sulmet ukrainase me dronë.
Para nisjes së këtyre sulmeve, në vitin 2024, Rusia kishte mundësi të eksportonte rreth 100 mijë tonë naftë dizel në ditë. Dëmet e shkaktuara në impiantet e saj kufizuan kapacitetin prodhues, duke e detyruar qeverinë ruse të vendoste një ndalim të eksporteve në korrikun e kaluar, me qëllim garantimin e furnizimit të tregut të brendshëm.
Ndalimi u zgjat deri më 31 tetor për vendet që nuk kanë marrëveshje dypalëshe me Moskën. Ndërkohë, eksportet drejt vendeve «miqësore», kryesisht në Azinë Qendrore, vijuan.
Të shtunën, një ditë pas njoftimit të Trumpit, Moska bëri të ditur se po i hiqte pjesërisht dhe me efekt të menjëhershëm kufizimet për eksportin e naftës dizel.
Sipas burimeve të industrisë energjetike të cituara nga Reuters, nëse ndalen sulmet ukrainase ndaj rafinerive ruse, Rusia mund të përmbushë kërkesën fillestare të Trumpit për 300 mijë tonë karburant.
Të njëjtat burime vlerësojnë se kjo sasi mund të prodhohet edhe brenda muajit tetor, me kusht që të rifillojë punën një rafineri e madhe në pjesën evropiane të Rusisë, e cila është dëmtuar nga sulmet me dronë.
Kjo lidhje shpjegon edhe rëndësinë e negociatave për t’i dhënë fund sulmeve ndaj objekteve energjetike. Një zhvillim i tillë do të lehtësonte prodhimin rus dhe, rrjedhimisht, përmbushjen e angazhimeve ndaj Uashingtonit.
Megjithatë, palët e përfshira nuk e kanë konfirmuar se armëpushimi i sulmeve është kthyer në një marrëveshje që po zbatohet. Të hënën, Kremlini njoftoi se bisedimet përkatëse po vazhdojnë, por nuk pranoi të sqaronte nëse ato lidhen vetëm me rafineritë apo me të gjithë infrastrukturën energjetike.
Pengesa e cisternave dhe dyshimet për eksportet
Përveç gjendjes së rafinerive, marrëveshja përballet edhe me vështirësi të konsiderueshme praktike.
Megjithëse Shtetet e Bashkuara kanë hequr sanksionet për eksportet ruse të naftës dizel, kufizimet ndaj një numri të madh anijesh cisternë vazhdojnë të jenë në fuqi.
Siç vëren Reuters, ende nuk është e qartë se cilat anije mund të përdoren për transportimin e sasive të dakordësuara dhe as në çfarë gjendjeje janë impiantet që do të duhet t’i prodhojnë ato.
Për rrjedhojë, lehtësimi i sanksioneve amerikane nuk garanton vetvetiu që nafta dizel ruse do të mbërrijë në tregje me shpejtësinë dhe në sasitë e njoftuara nga Trumpi.
400 milionë dollarë për Rusinë dhe kostoja ekonomike e sulmeve
Aspekti ekonomik i marrëveshjes është i rëndësishëm edhe për Moskën, e cila ka pësuar humbje të mëdha nga sulmet ndaj objekteve të saj të naftës.
Sipas Vladimir Putinit, sulmet ukrainase ndaj rafinerive kanë shkaktuar dëme të barasvlershme me 1% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) të Rusisë. Sipas përllogaritjeve të Reuters, kjo shumë arrin në rreth 26,6 miliardë dollarë. Eksportet e 300 mijë tonëve të parë të naftës dizel vlerësohet se do të sjellin rreth 400 milionë dollarë të ardhura.
Megjithatë, pritet që vetëm një pjesë e vogël e këtyre parave të përfundojë drejtpërdrejt në buxhetin shtetëror rus, pasi sistemi fiskal i vendit mbështetet kryesisht te taksimi i prodhimit të naftës dhe jo te eksportet e naftës bruto apo të karburanteve të rafinuara.
Rusia ka rreth 30 rafineri të mëdha, ndërsa në Ukrainë nuk funksionon asnjë rafineri, një fakt që nxjerr në pah rëndësinë e infrastrukturës energjetike në kuadër të konfliktit të armatosur.
Reagimet e Zelenskyt dhe kritikat brenda SHBA-së
Marrëveshja ka shkaktuar reagime si në Ukrainë, ashtu edhe në Shtetet e Bashkuara.
Volodymyr Zelensky ka argumentuar se vendimi i Trumpit për të lejuar furnizimin me naftë dizel ruse mund ta inkurajojë Moskën të vazhdojë sulmet ndaj Ukrainës, duke shkaktuar më shumë viktima.
Kritika ka edhe nga ligjvënës amerikanë, përfshirë përfaqësues të vetë Partisë Republikane.
Kongresmeni republikan Don Bacon deklaroi se Uashingtoni duhet të zbatojë sanksionet e reja kundër Rusisë të miratuara nga Kongresi, në vend që t’i lehtësojë ato.
Në nivel evropian, kryeministri britanik Andy Burnham njoftoi se vendi i tij do të forcojë sanksionet ndaj Moskës.
Ndërkohë, ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul përsëriti mbështetjen e Berlinit për Zelenskyn, pas deklaratave të Trumpit ku kërkonte largimin e tij nga detyra. Ai u shpreh gjithashtu në favor të ushtrimit të presionit më të madh ndaj Rusisë, me qëllim rifillimin e bisedimeve të paqes.
Lufta në Iran, Kina dhe presioni mbi çmimet ndërkombëtare
Përpjekja e Trumpit për të rritur furnizimin me naftë dizel nuk lidhet vetëm me vështirësitë e prodhimit rus. Lufta në Iran ka kufizuar furnizimin me produkte të naftës nga vendet e Gjirit Persik, duke përkeqësuar situatën në tregun global të karburanteve.
Në të njëjtën kohë, Kina pritet të rifillojë eksportet e produkteve të rafinuara të naftës, pas ndërprerjes së shkurtër gjatë festave të Javës së Artë.
Megjithatë, sasitë e miratuara për eksport nga Kina për muajin tetor, që përfshijnë naftë dizel, benzinë dhe karburant për avionë, arrijnë në rreth 3,7 milionë tonë. Kjo sasi është dukshëm më e ulët se ajo e së njëjtës periudhë të vitit të kaluar dhe më e vogël se mbi katër milionë tonët e miratuar për muajin shtator.
Në të njëjtin kuadër, vendet e G7-s kanë rënë dakord së fundmi të nxjerrin në treg karburante nga rezervat e tyre strategjike, në koordinim me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA).
Kjo agjenci, ku bëjnë pjesë 32 vende, kishte koordinuar në mars çlirimin më të madh emergjent të rezervave strategjike në historinë e saj, duke vënë në dispozicion më shumë se 400 milionë fuçi naftë bruto dhe produkte nafte.
Tani, ajo po u bën thirrje vendeve anëtare të hedhin në treg edhe sasitë që ishin miratuar, por ende nuk janë nxjerrë nga rezervat. Qëllimi është të rritet oferta në një periudhë kur tregjet ndërkombëtare të karburanteve vazhdojnë të jenë nën presion. /Panorama
