Kosova po paguan shumë më shtrenjtë për energjinë elektrike që blen nga jashtë sesa për atë që prodhohet në termocentralet vendore, ndërsa mungesa e planifikimit të remontit të blloqeve të KEK-ut dhe rritja e kërkesës po shtojnë varësinë nga importi. Eksperti financiar Kushtrim Ajvazi ka deklaruar se energjia e importuar gjatë orëve të pikut kushton deri pesë herë më shumë se energjia e prodhuar në Kosovë, duke paralajmëruar se kostot e krijuara mund të rëndojnë faturat e konsumatorëve në periudhën e ardhshme.
Duke folur në emisionin EURO n’T7, Ajvazi ka thënë se kërkesa për energji elektrike po rritet vazhdimisht, por kapacitetet vendore nuk arrijnë ta mbulojnë konsumin, veçanërisht gjatë periudhave të pikut. Sipas tij, në dhjetor të vitit 2025 kërkesa kishte arritur në 1.6 gigavatë (GW), duke e rritur nevojën për blerje nga tregjet e jashtme.
“Është shumë me rëndësi se kur ne importojmë energji elektrike, në çfarë kohe. Në kohën e pikut, çmimi është tepër i lartë, pesë herë më i lartë se çmimi i energjisë që prodhojmë në Kosovë”, ka thënë Ajvazi.
Ai ka kritikuar menaxhimin e prodhimit në termocentralet e Korporatës Energjetike të Kosovës (KEK), duke vënë në pah vonesat e përsëritura në rikthimin e blloqeve pas remontit. Sipas tij, vjetërsia e njësive prodhuese e bën edhe më të rëndësishëm planifikimin e mirëmbajtjes, në mënyrë që mungesa e përkohshme e kapaciteteve të mos shkaktojë blerje të paplanifikuara të energjisë me çmime të larta.
“Duhet menaxhim shumë i mirë i prodhimit të energjisë në termocentralet e KEK-ut. Ne e dimë që blloqet janë vjetërsuar shumë, por planifikimi po mungon. Historikisht, mesa di, nuk ka ndodhur asnjëherë që, kur shkon një bllok në remont, të rikthehet brenda planit. Gjithmonë ka pasur vonesa dhe ato janë gjithmonë kosto shtesë. Të njëjtat grumbullohen dhe duhet t’i paguajë qytetari”, ka deklaruar ai.
Ajvazi ka pretenduar gjithashtu se kostoja e lartë e importeve dhe blerjet e energjisë pa planifikim të mjaftueshëm kanë krijuar presion për rritjen e tarifave të energjisë elektrike. Sipas tij, mosrritja e tarifave gjatë këtij viti ka qenë rezultat i kalkulimeve politike dhe jo i mungesës së kostove shtesë në sistem.
“Çmimi i energjisë elektrike është dashur të rritet edhe këtë vit për shkak të kostos së lartë të importit që po paguajmë, edhe për shkak të planifikimit të dobët nga institucionet kompetente. Çmimi nuk u rrit këtë vit për shkak të kalkulimeve politike”, ka thënë ai.
Sipas Ajvazit, energjia e importuar është paguar nga KESCO, ndërsa kostoja e saj nuk zhduket për shkak se nuk është reflektuar menjëherë në tarifat e konsumatorëve. Ai ka paralajmëruar se shpenzimet e krijuara mund të barten në periudhat e ardhshme tarifore dhe të rëndojnë më tej faturat.
Ai ka vlerësuar se, bazuar në analizën e kostove të prodhimit vendor dhe të energjisë së importuar, tarifat është dashur të rriteshin për rreth 8 për qind.
Megjithatë, bartja e kostove të importit në tarifat e ardhshme nuk është automatike. Zyra e Rregullatorit për Energji (ZRRE) shqyrton shpenzimet e realizuara dhe njeh vetëm kostot e arsyeshme të operatorëve gjatë procesit të përshtatjes tarifore.
Në raportin për përshtatjen vjetore të të hyrave maksimale të lejuara, ZRRE-ja ka evidentuar se çmimi mesatar i parashikuar për energjinë e importuar për vitin 2024 ishte 97,79 euro për megavat-orë, ndërsa çmimi mesatar i realizuar arriti në 181,34 euro për megavat-orë. Diferenca në koston e importeve për Furnizuesin e Shërbimit Universal arriti në 47,37 milionë euro, të cilat, sipas raportit, duhej të mbuloheshin përmes tarifave të ardhshme. ero-ks.org+1
Edhe Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), në analizën për çmimet dhe subvencionet e energjisë në Ballkanin Perëndimor, ka theksuar se Kosova importon energji kryesisht gjatë dimrit dhe orëve të pikut, kur çmimet në tregjet rajonale janë më të larta. Në anën tjetër, tepricat e prodhimit vendor eksportohen kryesisht gjatë natës, kur çmimet janë më të ulëta. OECD+1
Kjo diferencë ndërmjet kohës së importit dhe eksportit e ekspozon sistemin energjetik të Kosovës ndaj luhatjeve të çmimeve në tregjet rajonale, ndërsa mungesa e kapaciteteve të mjaftueshme prodhuese dhe kufizimet e termocentraleve mbeten sfida strukturore për furnizimin me energji elektrike.
