Bota po shkon drejt një periudhe ku ngrohja globale do të kalojë pragun prej 1.5°C mbi nivelet paraindustriale, por kjo nuk do të thotë se përpjekjet për ta kufizuar ngrohjen kanë humbur, vlerëson Programi i Kombeve të Bashkuara për Mjedisin (UNEP) në raportin e tij të ri.
Raporti “Limiting Overshoot”, i publikuar më 2 shtator, vlerëson se tejkalimi i 1.5°C tashmë është gjerësisht i pashmangshëm në bazë të politikave dhe trajektoreve aktuale. Megjithatë, UNEP thekson se mënyra se si do të zhvillohet ky tejkalim mbetet e rëndësishme: sa më e ulët të jetë temperatura maksimale dhe sa më e shkurtër të jetë periudha mbi 1.5°C, aq më të ulëta do të jenë rreziqet për njerëzit, ekonominë dhe ekosistemet.
Sipas raportit, në skenarin më të favorshëm të trajektoreve aktuale temperatura globale mund të arrijë një maksimum prej rreth 1.8°C mbi nivelet paraindustriale, ndërsa skenarë të tjerë çojnë në ngrohje mbi 2°C. Për këtë arsye, UNEP e përshkruan rrugën “tejkalim, kulm dhe rënie” si opsionin më të mirë të mbetur për të kufizuar dëmet dhe për të krijuar mundësinë e kthimit nën 1.5°C në një periudhë të mëvonshme, përcjell Energy Monitor.
Viti 2024 ishte viti i parë kalendarik në të cilin temperatura mesatare globale e kaloi 1.5°C mbi nivelin paraindustrial. Megjithatë, objektivi i Marrëveshjes së Parisit nuk përcaktohet nga një vit i vetëm, por nga ngrohja afatgjatë. Për këtë arsye, kalimi i pragut në një ose disa vite nuk nënkupton automatikisht braktisjen e objektivit.
Në të njëjtën kohë, sistemi klimatik po përballet me një faktor tjetër që mund të shtojë temperaturat dhe ngjarjet ekstreme në muajt e ardhshëm. Organizata Botërore Meteorologjike (WMO) konfirmoi më 3 shtator se El Niño është konsoliduar dhe pritet të forcohet në një ngjarje shumë të fuqishme, me ndikime në temperaturat dhe reshjet në pjesë të ndryshme të botës. Probabiliteti që fenomeni të vazhdojë deri në shkurt 2027 vlerësohet pothuajse 100%.
El Niño nuk është shkaku i ngrohjes globale. Ai është një fenomen natyror që ndikon përkohësisht në temperaturat dhe modelet e reshjeve. Por një episod i fortë El Niño mund të shtojë ngrohjen dhe të rrisë rrezikun e valëve të të nxehtit, thatësirave dhe reshjeve ekstreme në një planet që tashmë është ngrohur nga emetimet e gazeve serrë, raporton Energy Monitor.
Për UNEP, përgjigjja duhet të jetë njëkohësisht ulja e shpejtë e emetimeve dhe përshtatja ndaj ndryshimeve që tashmë po ndodhin. Kjo nënkupton përshpejtimin e dekarbonizimit, rritjen e energjisë së ripërtëritshme, elektrifikimin dhe eficiencën energjetike, por edhe investime në infrastrukturë, bujqësi dhe sisteme paralajmërimi që mund të përballojnë një klimë më të ngrohtë.
Raporti thekson gjithashtu rëndësinë e largimit të CO₂ nga atmosfera për të rikthyer temperaturat nën 1.5°C pas një periudhe tejkalimi. Zgjidhjet përfshijnë ripyllëzimin, restaurimin e ekosistemeve dhe teknologjitë e kapjes së karbonit, por UNEP nënvizon se këto nuk mund të zëvendësojnë uljen e emetimeve.
Mesazhi kryesor i raportit është se tejkalimi i 1.5°C nuk duhet të shihet si arsye për të hequr dorë nga objektivat klimatike. Çdo fraksion i një grade dhe çdo vit i kaluar mbi këtë prag ndikon në nivelin e rreziqeve klimatike. Sa më shpejt të ulen emetimet, aq më i ulët mund të jetë kulmi i ngrohjes dhe aq më e shkurtër periudha e tejkalimit.
