Zhvillimi i projekteve fotovoltaike po përshpejtohet në Shqipëri, por disa prej tyre po shoqërohen me kundërshtime nga komunitetet lokale për përdorimin e tokave bujqësore, kullotave dhe sipërfaqeve të përbashkëta.
Dy raste të fundit në Kolonjë dhe Gjoricë tregojnë përplasjen mes investimeve të reja në energjinë diellore dhe shqetësimeve të banorëve për tokat që përdoren tradicionalisht nga komunitetet.
Në Kolonjë, parku fotovoltaik prej 62 MW i kompanisë Fortis Energy & Construction ka kaluar tashmë në fazën e ndërtimit. Projekti në zonën e Taçit është kundërshtuar nga banorët e Taçit të Lartë dhe Prodanit, të cilët pretendojnë se sipërfaqet e përdorura për projektin janë toka kullosore të rëndësishme për blegtorinë.
Energy monitor e ka raportuar më herët kundërshtimin e banorëve, të cilët pretendojnë se projekti prek një sipërfaqe shumë më të madhe të tokave të përdorura nga komuniteti.
Projekti prej 62 MW u miratua nga Këshilli i Ministrave në qershor 2025 dhe, sipas vendimit, duhet të përfundojë brenda 36 muajve. Centrali nuk është pjesë e një kontrate koncesionare apo skeme mbështetëse dhe do të shesë energjinë në treg.
Ndërkohë, Fortis po zgjeron portofolin e saj në Shqipëri. Në korrik 2026, Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit miratoi lejen e ndërtimit për një tjetër park fotovoltaik prej 62 MW në Bashkinë Klos.
Kompania kishte marrë më herët edhe mbi 30 hektarë tokë në Vaun e Dejës për zhvillimin e një projekti energjetik. Sipas të dhënave të publikuara nga media shqiptare, toka u dha përmes një procedure ankandi ku Fortis ishte ofertuesi i vetëm, njofton Energy monitor.
Ndërkohë, një tjetër konflikt është shfaqur në Gjoricë të Poshtme, në Bashkinë Bulqizë, ku banorët kanë bllokuar nisjen e punimeve për parkun fotovoltaik “Gjorica Solar Park”.
Projekti ka një kapacitet të instaluar prej 40 MW dhe parashikon ndërtimin e paneleve fotovoltaike, një nënstacioni 110/35 kV dhe infrastrukturës tjetër të nevojshme në një sipërfaqe prej rreth 40 hektarësh.
Banorët kundërshtojnë përdorimin e kësaj sipërfaqeje, të cilën e konsiderojnë tokë të përbashkët dhe kullotë tradicionale të komunitetit. Sipas tyre, toka është përdorur për më shumë se 200 vjet nga banorët e zonës, njofton Energy monitor.
Më 4 tetor, kur një kompani nënkontraktore mbërriti në terren për të nisur parcelimin dhe rrethimin e zonës, banorët penguan vazhdimin e punimeve. Në vendngjarje mbërriti edhe Policia e Bulqizës, ndërsa disa banorë dhe një përfaqësues i kompanisë u shoqëruan në komisariat për të dhënë sqarime.
Përfaqësuesi i kompanisë nënkontraktore tha se subjekti kishte kontratë me investitorin dhe se dokumentacioni i projektit ishte në përputhje me procedurat e ndjekura nga institucionet.
Rastet e Kolonjës dhe Gjoricës vijnë në një periudhë kur Shqipëria po shton me shpejtësi kapacitetet e energjisë diellore. Vetëm në tri mbledhje të KKTU-së gjatë korrikut dhe gushtit, në vend u përfshinë në procedura 16 projekte fotovoltaike me të paktën 517.46 MW kapacitet të deklaruar.
Zgjerimi i energjisë diellore po sjell kështu jo vetëm investime të reja dhe kapacitete shtesë për prodhimin e energjisë elektrike, por edhe debate mbi mënyrën se si përdoret toka dhe nëse komunitetet lokale përfshihen në mënyrë të mjaftueshme në proces.
Sfida për autoritetet është që zgjerimi i burimeve të ripërtëritshme të shoqërohet me procedura transparente për tokën, konsultim me komunitetet dhe respektim të të drejtave të banorëve, veçanërisht kur projektet prekin kullota dhe sipërfaqe që përdoren tradicionalisht nga komunitetet lokale.
