Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë i ka dorëzuar Qeverisë së Kosovës një propozim për uljen e taksës doganore për kondicionerë, televizorë dhe telefona mobilë, duke e arsyetuar masën si kombinim të politikës kundër inflacionit, rritjes së efiçiencës energjetike dhe luftës ndaj ekonomisë informale.
Sipas dokumentit, Kosova aplikon norma doganore ndër më të lartat në rajon për disa nga këto kategori, çka sipas Odës rrit çmimet për konsumatorët dhe nxit tregun informal.
Kondicionerët efiçient: Kosova me taksën më të lartë doganore
Oda thekson se kondicionerët inverter me cikël të kundërt janë ndër pajisjet më efiçiente për ngrohje, duke arritur “300–600% efiçiencë”, pasi prodhojnë disa herë më shumë energji termike sesa energjia elektrike e konsumuar.
Sipas dokumentit, një pjesë e madhe e familjeve në Kosovë shpenzojnë deri në 60–70% të faturës së energjisë vetëm për ngrohje, ndërsa përdorimi më i gjerë i këtyre pajisjeve do të ndihmonte edhe në uljen e konsumit në orët e pikut dhe lehtësimin e sistemit energjetik.
Në krahasim rajonal, Serbia aplikon 5% doganë për kondicionerë, Maqedonia e Veriut dhe Bosnja 15%, ndërsa Bashkimi Evropian rreth 2.2%, krahasuar me 10% që aplikohet në Kosovë.
Oda rekomandon që norma të ulet së paku në nivelin rajonal, ose drejt atij të BE-së.
Televizorët – konsum dhe efiçiencë më e lartë
Në segmentin e televizorëve LCD dhe LED, dokumenti thekson se pajisjet e reja janë dukshëm më efiçiente se teknologjia e vjetër CRT.
Sipas të dhënave të cituara, një pjesë e madhe e familjeve në Kosovë shikojnë televizor mbi dy orë në ditë, duke e bërë këtë kategori relevante edhe për konsumin e energjisë në nivel familjar.
Kosova aplikon 10% doganë për televizorë LCD dhe LED, ndërsa disa vende të rajonit kanë norma më të ulëta, çka sipas Odës ndikon në çmime më të larta për konsumatorët vendorë.
Smartfonët – informaliteti dhe tregu i parregulluar
Propozimi e konsideron sektorin e smartfonëve si më problematik për shkak të diferencës së madhe mes tregut të vlerësuar dhe importeve zyrtare, çka sipas dokumentit tregon prani të lartë të ekonomisë informale.
Oda vlerëson se tregu i telefonave mobilë në Kosovë arrin rreth 50 milionë euro në vit, ndërsa importet zyrtare janë shumë më të ulëta, duke sugjeruar një hendek të madh në deklarim dhe tatim.
Dokumenti përmend edhe raste të kontrabandës dhe shitjes së pajisjeve joorigjinale, duke argumentuar se tregtarët formalë penalizohen nga konkurrenca e pabarabartë.
Në krahasim rajonal, Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe BE aplikojnë 0% doganë për smartfonë, ndërsa Serbia dhe Bosnja 5%, ndërsa Kosova aktualisht 10%.
Thirrje për ndryshim të Kodit Doganor
Në fund, Oda thekson nevojën për rishikim të Kodit Doganor të Kosovës, i cili është në fuqi që nga viti 2008, duke argumentuar se norma aktuale nuk është përshtatur me ndryshimet në legjislacionin fiskal dhe tregtar.
Sipas dokumentit, uljet e propozuara mund të zbatohen përmes vendimeve qeveritare dhe nuk do të kenë ndikim të madh në të hyrat publike, duke qenë se një pjesë e tregut tashmë funksionon në mënyrë informale.
Qëllimi final i propozimit është harmonizimi i çmimeve për konsumatorët në Kosovë me ato në vendet e rajonit dhe BE-së, duke rritur njëkohësisht formalizimin e tregut dhe duke ulur presionin e inflacionit.
