Evropa ka “ndoshta gjashtë javë ose më shumë” furnizime me karburant për avionë, tha kreu i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë të enjten në një intervistë të gjerë, duke paralajmëruar për anulime të mundshme të fluturimeve “së shpejti” nëse furnizimet me naftë mbeten të bllokuara nga lufta e Iranit.
Drejtori Ekzekutiv i IEA-s, Fatih Birol, përshkroi një pamje të trishtueshme të pasojave globale të asaj që ai e quajti “kriza më e madhe energjetike me të cilën jemi përballur ndonjëherë”, që rrjedh nga kufizimi i naftës, gazit dhe furnizimeve të tjera jetësore përmes Ngushticës së Hormuzit.
“Në të kaluarën ekzistonte një grup i quajtur ‘Dre Straits’. Tani është një ngushticë e tmerrshme dhe do të ketë pasoja të mëdha për ekonominë globale. Dhe sa më gjatë të zgjasë, aq më keq do të jetë për rritjen ekonomike dhe inflacionin në të gjithë botën”, tha ai për Associated Press.
Ndikimi do të jetë “çmime më të larta të benzinës, çmime më të larta të gazit, çmime të larta të energjisë elektrike”, tha Birol, duke folur në zyrën e tij në Paris me pamje nga Kulla Eiffel.
Dhimbja ekonomike do të ndihet në mënyrë të pabarabartë dhe “vendet që do të vuajnë më shumë nuk do të jenë ato, zëri i të cilëve dëgjohet shumë. Do të jenë kryesisht vendet në zhvillim. Vendet më të varfra në Azi, në Afrikë dhe në Amerikën Latine”, tha ekonomisti dhe eksperti turk i energjisë, i cili ka udhëhequr IEA-n që nga viti 2015.
Por pa një zgjidhje të luftës së Iranit që rihap përgjithmonë Ngushticën e Hormuzit, “të gjithë do të vuajnë”, shtoi ai.
“Disa vende mund të jenë më të pasura se të tjerat. Disa vende mund të kenë më shumë energji se të tjerat, por asnjë vend, asnjë vend nuk është imun ndaj kësaj krize”, tha ai.
‘Rritje e ngadaltë ose edhe recesion’
Gati 20% e naftës së tregtuar në botë kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit në kohë paqeje. Birol paralajmëroi se mos-rihapja e rrugës ujore brenda disa javësh mund të përkeqësojë pasojat për furnizimet globale me energji.
«Në Evropë, na kanë mbetur ndoshta gjashtë javë ose më shumë karburant për avionët», tha ai. «Nëse nuk jemi në gjendje ta hapim Ngushticën e Hormuzit… Mund t’ju them se së shpejti do të dëgjojmë lajmin se disa nga fluturimet nga qyteti A në qytetin B, mund të anulohen si rezultat i mungesës së karburantit për avionët».
Ai shtoi: “Shumë udhëheqës qeveritarë më thonë se nëse Hormuzi nuk hapet deri në fund të majit, shumë vende – duke filluar nga ekonomitë më të dobëta – do të përballen me sfida të mëdha, dhe kjo do të shkojë nga shifrat e larta të inflacionit deri në afrimin e rritjes së ngadaltë ose edhe në recesion në disa raste.”
Birol foli kundër të ashtuquajturit sistem “kabinash pagese” që Irani ka aplikuar për disa anije, duke i lejuar ato të udhëtojnë nëpër ngushticë kundrejt një pagese. Ai tha se lejimi që ky sistem të bëhet më i përhershëm do të rrezikonte të krijonte një precedent që më pas mund të zbatohej në rrugë të tjera ujore, përfshirë Ngushticën jetike të Malakës në Azi.
«Nëse e ndryshojmë një herë, mund të jetë e vështirë ta rimarrim», tha ai. «Do të jetë e vështirë të kemi një sistem pagese këtu, të zbatohet këtu, por jo atje».
«Do të doja të shihja që nafta të rrjedhë pa kushte nga pika A në pikën B», tha ai.
Dëmtime për objektet energjetike të Gjirit Persik
Më shumë se 110 cisterna të ngarkuara me naftë dhe mbi 15 transportues të ngarkuar me gaz natyror të lëngshëm po presin në Gjirin Persik dhe mund të ndihmojnë në lehtësimin e krizës energjitike nëse mund të kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit drejt tregjeve botërore, tha Birol, duke shtuar: “Por kjo nuk është e mjaftueshme”.
Edhe me një marrëveshje paqeje, dëmet e luftës në objektet e energjisë do të thotë se mund të duhen shumë muaj para se nivelet e prodhimit para konfliktit të rikthehen, tha ai.
“Mbi 80 asete kyçe në rajon janë dëmtuar. Dhe nga këto 80, më shumë se një e treta janë dëmtuar rëndë ose shumë rëndë”, tha ai.
«Do të jetë jashtëzakonisht optimiste të besohet se do të ndodhë shumë shpejt», tha Birol. «Do të duhen gradualisht, gradualisht, deri në dy vjet për t’u rikthyer aty ku ishim para luftës».
‘Hija e errët’ e gjeopolitikës
Birol tha se është e pakuptueshme që “disa qindra burra me armë” – me sa duket duke iu referuar forcave iraniane – janë në gjendje të mbajnë peng ekonominë globale. Ai tha se agjencia e tij me seli në Paris, e cila këshillon qeveritë mbi politikat energjetike dhe ndihmoi në koordinimin e një lirimi rekord të rezervave të naftës emergjente më herët gjatë krizës, ka paralajmëruar për vite me radhë për rëndësinë kritike të Ngushticës së Hormuzit.
Shoku global mund të nxisë përqafimin e teknologjive të tjera të energjisë, përfshirë energjinë bërthamore, dhe “do të riformësojë hartën globale të energjisë për vitet e ardhshme”, tha ai.
Në raftet e zyrës së tij, Birol ka disa topa futbolli — ai është një mbështetës i përkushtuar i klubit turk Galatasaray — dhe objekte të tjera memorabiliale, përfshirë një foto të babait të tij të ndjerë duke luajtur futboll, si dhe një mori librash. Njëri prej tyre në veçanti spikati për titullin e tij në kohë: Naftë, Pushtet dhe Luftë.
“Energjia dhe gjeopolitika kanë qenë gjithmonë të ndërthurura”, tha Birol. “Por unë kurrë, kurrë nuk kam parë… një hije kaq të errët dhe të gjatë të gjeopolitikës.”
Ai shtoi: “Fatkeqësisht, energjia është në zemër të shumë konflikteve, gjë që, përsëri, më trishton mua, si person i energjisë, për të qenë i sinqertë.”/ AP
