Bashkimi Evropian po përgatit kuadrin e ri për zhvillimin e energjisë së ripërtëritshme për periudhën pas vitit 2030, ndërsa zgjerimi i rrjeteve elektrike po shfaqet gjithnjë e më shumë si një nga pengesat kryesore për integrimin e kapaciteteve të reja.
Komisioni Evropian ka nisur këtë vit konsultimet për kuadrin e ardhshëm të energjisë së ripërtëritshme, i cili pritet të propozohet deri në fund të vitit 2026. Kuadri i ri do të përcaktojë mënyrën se si BE-ja do të vazhdojë rritjen e burimeve të ripërtëritshme gjatë dekadës së ardhshme dhe si ato do të integrohen në sistemin energjetik.
Komisioni synon që kuadri i ri të mbështesë objektivin klimatik të BE-së për vitin 2040, duke siguruar njëkohësisht energji më të qëndrueshme, të përballueshme dhe të prodhuar brenda Evropës. Sipas Komisionit, pjesa e burimeve të ripërtëritshme në përzierjen energjetike të BE-së arriti në 25.2% në vitin 2024, por përmbushja e objektivave afatgjata kërkon përshpejtim të ndjeshëm të investimeve në kapacitete të reja.
Rrjetet po përballen me kërkesa në rritje
Rritja e energjisë diellore dhe të erës po ndodh në një kohë kur rrjetet elektrike evropiane duhet të përballojnë edhe elektrifikimin e transportit, industrisë dhe ndërtesave. Komisioni Evropian paralajmëron se rrjetet po përballen me mungesë kapaciteti, vonesa në realizimin e projekteve dhe rritje të kërkesave për lidhje të reja.
Një analizë e publikuar nga Agjencia Evropiane për Klimën, Infrastrukturën dhe Mjedisin vlerëson se të paktën 120 GW kapacitete të planifikuara të energjisë së ripërtëritshme janë në rrezik për shkak të kufizimeve të rrjetit. Sipas analizës, problemet nuk lidhen vetëm me kapacitetin fizik të rrjetit, por edhe me radhët për lidhje, planifikimin, transparencën mbi kapacitetet e disponueshme dhe vonesat në zhvillimin e infrastrukturës.
Komisioni ka theksuar gjithashtu se rritja e kërkesës për energji elektrike dhe zgjerimi i burimeve të pastra po krijojnë presion të madh mbi nevojat për rrjet. Sipas dokumenteve të BE-së, rrjetet evropiane duhet të jenë në gjendje të integrojnë rreth 2.2 deri në 2.4 teravat kapacitete të energjisë së ripërtëritshme deri në vitin 2040.
Investime të mëdha në rrjet dhe fleksibilitet
Përballë këtyre zhvillimeve, BE-ja ka nisur tashmë një paketë masash për rrjetet elektrike, e cila synon të përshpejtojë ndërtimin dhe modernizimin e infrastrukturës, si dhe procedurat për lidhjen e projekteve të reja.
Komisioni ka identifikuar edhe nevojën për përdorim më efikas të rrjeteve ekzistuese përmes digjitalizimit, magazinimit të energjisë, marrëveshjeve fleksibile të lidhjes dhe menaxhimit më të mirë të kërkesës.
Kjo çështje është e rëndësishme edhe për investimet në energjinë e ripërtëritshme, pasi ndërtimi i një parku të ri diellor ose të erës nuk garanton automatikisht mundësinë e lidhjes së tij me sistemin. Në disa tregje evropiane, projektet përballen tashmë me pritje të gjata për kapacitet të disponueshëm në rrjet.
Kuadri i ri pas vitit 2030
Komisioni Evropian e sheh kuadrin e ri për energjinë e ripërtëritshme si pjesë të një reforme më të gjerë të sistemit energjetik. Paralelisht po përgatitet edhe kuadri i ri për efiçiencën e energjisë pas vitit 2030, ndërsa BE-ja po punon për elektrifikimin më të shpejtë të transportit, industrisë dhe ndërtesave.
Rregullat aktuale të BE-së përcaktojnë që deri në vitin 2030 të paktën 42.5% e konsumit të energjisë të mbulohet nga burimet e ripërtëritshme, me ambicien për të arritur 45%. Kuadri që po përgatitet tani do të përcaktojë hapat e ardhshëm përtej këtij horizonti.
Për vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Kosovën, zhvillimet në BE janë të rëndësishme për shkak të integrimit gradual të tregjeve energjetike dhe përafrimit të politikave me kuadrin evropian. Rritja e kapaciteteve të diellit dhe erës në rajon do të kërkojë gjithashtu investime në rrjete, interkoneksione, magazinim dhe fleksibilitet.
Në këtë kuadër, sfida e dekadës së ardhshme nuk do të jetë vetëm sa kapacitete të reja të energjisë së ripërtëritshme mund të ndërtohen, por edhe sa shpejt mund të zhvillohet infrastruktura që do t’i lidhë ato me sistemin energjetik. /Energy Monitor
