Një kalim i shpejtë drejt energjisë së pastër mund të krijojë një efekt zinxhir që përshpejton ndryshimet edhe në transport, ngrohje dhe industri, sipas një studimi të ri nga Universiteti i Exeter dhe Earthshot Prize.
Raporti “Positive Tipping Points: Accelerating system change to repair our planet” identifikon 51 fusha ku ndryshimet mund të arrijnë të ashtuquajturat “pika pozitive të kthesës” – momente kur një teknologji ose praktikë bëhet mjaft e lirë, e qasshme dhe tërheqëse sa përhapja e saj fillon të përshpejtohet vetvetiu.
Ndër të gjitha fushat e analizuara, energjia elektrike e pastër identifikohet si një nga ndërhyrjet me ndikimin më të gjerë. Rritja e energjisë diellore dhe të erës ul kostot e energjisë elektrike dhe krijon kushte më të favorshme për elektrifikimin e sektorëve të tjerë.
Kjo mund të përshpejtojë përhapjen e automjeteve elektrike, pompave të nxehtësisë dhe proceseve industriale elektrike, duke rritur njëkohësisht kërkesën për më shumë energji elektrike të pastër. Sipas autorëve, krijohet kështu një mekanizëm përforcues: më shumë kapacitete të pastra ulin kostot, kostot më të ulëta nxisin përdorimin e teknologjive elektrike dhe kërkesa më e madhe krijon treg për investime të reja.
Autorët theksojnë se energjia diellore dhe e erës tashmë kanë kaluar pika pozitive të kthesës në disa tregje të mëdha. Rritja e instalimeve ka ndihmuar në uljen e kostove, tërheqjen e investimeve dhe zgjerimin e mëtejshëm të këtyre teknologjive.
“Kaskada e energjisë së pastër që po shohim tani po bën shumë më tepër sesa priste kushdo edhe 10 vjet më parë”, tha Steven R. Smith, autori kryesor i raportit dhe studiues në Universitetin e Exeter.
Studimi thekson se këto ndryshime nuk ndodhin automatikisht. Për të arritur një pikë pozitive të kthesës nevojiten tre kushte kryesore: teknologjia duhet të jetë e përballueshme, e qasshme dhe tërheqëse për përdoruesit. Politikat publike, investimet dhe zhvillimi i infrastrukturës mund ta përshpejtojnë arritjen e këtyre kushteve.
Megjithatë, një nga pengesat kryesore mbetet infrastruktura. Zgjerimi i ngadaltë i rrjeteve elektrike mund të kufizojë përhapjen e energjisë së pastër, ndërsa mungesa e investimeve po e bën tranzicionin më të vështirë në vendet me qasje më të kufizuar në financim.
Raporti vëren se vendet e Afrikës marrin më pak se 2% të investimeve globale në energji të pastër, pavarësisht potencialit të madh diellor të kontinentit.
Studimi i Universitetit të Exeter dhe Earthshot Prize analizon gjithsej 51 fusha në pesë drejtime: mbrojtjen dhe restaurimin e natyrës, pastrimin e ajrit, rimëkëmbjen e oqeaneve, krijimin e një ekonomie pa mbetje dhe trajtimin e krizës klimatike.
Sipas autorëve, ndërveprimi mes këtyre sektorëve është pikërisht ajo që mund ta bëjë ndryshimin më të shpejtë: një përparim në energjinë e pastër mund të ulë kostot dhe të krijojë kushtet për ndryshime të tjera, duke prodhuar një kaskadë të ndryshimeve pozitive.
