Deponitë e mbetjeve minerare të krijuara ndër vite pranë minierave dhe flotacioneve vazhdojnë të jenë të pranishme në disa zona të Kosovës, duke paraqitur probleme të trashëguara për tokën, ujin dhe ajrin.
Një raportim i Buletinit Ekonomik vë në pah përmasat e problemit, veçanërisht në zonat ku ka operuar kompleksi i Trepçës, përfshirë Mitrovicën, Kishnicën, Artanën dhe Zveçanin. Në disa prej këtyre zonave, deponitë ndodhen pranë vendbanimeve dhe burimeve ujore.
Në Kishnicë, mbetjet nga flotacioni janë grumbulluar për dekada. Flotacioni është ndërtuar në vitet ’60, ndërsa mungesa e investimeve dhe vjetërsia e teknologjisë kanë ndikuar edhe në trajtimin e mbetjeve. Sipas të dhënave të cituara në raportimin e Buletinit Ekonomik, një raport i UNDP-së kishte llogaritur rreth 67.5 milionë tonë mbetje të lidhura me aktivitetin e Trepçës. Vetëm një prej deponive në Parkun Industrial në jug të Mitrovicës shtrihet në rreth 35 hektarë.
Edhe pas 15 vitesh nga publikimi i raportit të UNDP-së, mbetet e paqartë se sa është sot sasia e mbetjeve dhe çfarë ka ndodhur me to ndër vite.
Sterili i flotacionit mund të përmbajë ende xehe, por edhe materiale ndotëse, përfshirë metale të rënda. Analizat e mëhershme të cituara në raportim kanë evidentuar shqetësime për ndotjen e tokës, ujërave dhe ajrit në zonat përreth komplekseve minerare, përcjell Energy Monitor.
Një analizë e vitit 2014, e cituar nga Buletini Ekonomik, kishte evidentuar ndikimin e aktiviteteve minerare dhe metalurgjike në lumenjtë Sitnicë dhe Ibër, liqenin e Gazivodës dhe ujërat nëntokësore. Në disa zona të Mitrovicës, përqendrimet e plumbit dhe zinkut në tokë ishin raportuar deri në 35 herë mbi standardet e lejuara.
Problemi nuk lidhet vetëm me mbetjet e vjetra. Në raportimet për Trepçën janë evidentuar edhe mangësi në menaxhimin dhe shitjen e mbetjeve industriale. Sipas një auditimi të brendshëm, ndërmarrja kishte operuar për vite pa rregullore të posaçme për shitjen e mbetjeve, pa softuer për menaxhimin e shitjeve dhe pa studim fizibiliteti.
Ndërkohë, disa ish-zyrtarë të kompleksit kanë thënë se në të kaluarën kishte pasur oferta për blerjen e sterilit të Kishnicës, por ato nuk ishin realizuar. Sot, largimi i tij do të kërkonte mjete të konsiderueshme.
Përveç problemit mjedisor, mbetjet dhe mineralet e patrajtuara paraqesin edhe një mundësi të humbur ekonomike. Ekspertë dhe ish-përfaqësues të institucioneve ekonomike kanë kërkuar prej vitesh investime në përpunimin dhe finalizimin e xeheve brenda Kosovës, në mënyrë që mineralet të mos shiten vetëm si koncentrat ose lëndë e parë.
Megjithatë, deponitë minerare të krijuara gjatë dekadave të aktivitetit industrial vazhdojnë të mbeten në disa prej zonave më të prekura nga veprimtaria e Trepçës, ndërsa zgjidhja e qëndrueshme e problemit ende nuk është adresuar.
