Komuniteti i Energjisë do të krijojë një grup rajonal për koordinimin e tregut të naftës, me synim identifikimin e hershëm të rreziqeve për furnizimin dhe reagimin e përbashkët në rast krizash.
Mekanizmi i ri do të përfshijë Kosovën, Shqipërinë, Bosnjë e Hercegovinën, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut, Serbinë, Ukrainën, Moldavinë dhe Gjeorgjinë, në një kohë kur tensionet gjeopolitike dhe ndërprerjet në zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit po shtojnë presionin mbi tregjet e karburanteve.
Grupi i Koordinimit të Naftës u njoftua në Forumin e Naftës të Komunitetit të Energjisë, të mbajtur në Beograd më 7 tetor. Ai do të shërbejë si platformë e përhershme për shkëmbimin e të dhënave mbi ofertën, kërkesën dhe rezervat emergjente, si dhe për vlerësimin e rreziqeve të reja dhe zhvillimeve në infrastrukturën e furnizimit. Grupi do të mblidhet rregullisht, por mund të thirret edhe në një afat të shkurtër në rast të një ndërprerjeje reale ose të afërt të furnizimit.
Sipas Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë, tregjet e rajonit kanë arritur të ruajnë furnizimin fizik pavarësisht varësisë së lartë nga importet dhe ekspozimit ndaj zhvillimeve globale. Megjithatë, kjo qëndrueshmëri nuk e eliminon rrezikun nga rritja e çmimeve ndërkombëtare dhe ndërprerjet në rrugët e furnizimit.
Për këtë arsye, bashkëpunimi rajonal duhet të shoqërohet me rezerva të mjaftueshme emergjente dhe procedura të qarta për përdorimin e tyre.
Kosova mbetet prapa në krijimin e rezervave
Për Kosovën, nisma e re vjen në një kohë kur vendi ende nuk ka përfunduar krijimin e një sistemi të plotë të rezervave emergjente të naftës.
Raporti i Komisionit Evropian për Kosovën për vitin 2025 vlerësoi se kapacitetet e magazinimit mbulonin vetëm rreth 50 për qind të kërkesës së nevojshme sipas detyrimeve përkatëse, ndërsa miratimi i projektligjit për mbajtjen e detyrueshme të rezervave mbetej pezull. Raporti theksoi gjithashtu mungesën e procedurave për lirimin e rezervave në raste emergjente.
Sipas kuadrit të Bashkimit Evropian, vendet duhet të mbajnë rezerva ekuivalente me të paktën 90 ditë importe neto ose 61 ditë konsum të brendshëm, sipas metodës së zbatueshme.
Këto rezerva synojnë të sigurojnë një mburojë kundër ndërprerjeve të papritura, por kërkojnë jo vetëm kapacitete fizike magazinimi, por edhe bazë ligjore, financim dhe mekanizma funksionalë për aktivizimin e tyre.
Serbia, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut kanë rezerva për 45–50 ditë
Të dhënat e prezantuara në forumin e Beogradit tregojnë se Serbia, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut kanë miratuar legjislacion të posaçëm dhe kanë krijuar rezerva fizike që mbulojnë rreth 45 deri në 50 ditë, ende nën objektivin 90-ditor të importeve neto.
Shqipëria, ndërkohë, është pranë përfundimit të projektligjit për një sistem të ri të administrimit të rezervave, ndërsa Moldavia duhet të përshpejtojë zbatimin praktik të legjislacionit të miratuar.
Për Shqipërinë, qeveria ka propozuar krijimin e një autoriteti shtetëror që do të jetë përgjegjës për blerjen, ruajtjen dhe administrimin e rezervave të sigurisë së naftës. Ndryshimi synon të krijojë një sistem më të centralizuar, ndërsa mënyra e financimit dhe ndikimi i kostove shtesë te operatorët dhe konsumatorët mbeten çështje që kërkojnë vëmendje.
Grupi i ri rajonal do të funksionojë në mënyrë të ngjashme me Grupin e Koordinimit të Naftës të Bashkimit Evropian, duke ndihmuar në shkëmbimin e informacionit dhe bashkërendimin e reagimit ndërmjet vendeve. Megjithatë, ai nuk zëvendëson përgjegjësinë e secilit shtet për krijimin dhe mirëmbajtjen e rezervave të veta.
Për Kosovën dhe vendet e tjera të rajonit, sfida mbetet kalimi nga koordinimi dhe paralajmërimi i hershëm te kapacitetet konkrete për përballimin e krizave. Pa rezerva të mjaftueshme fizike dhe procedura të zbatueshme për përdorimin e tyre, bashkëpunimi rajonal mund të ndihmojë në identifikimin e rreziqeve, por nuk mund ta zëvendësojë mungesën e karburanteve në rast të një ndërprerjeje të zgjatur të furnizimit.
