Maqedonia miraton ligjin e ri për energjinë e ripërtëritshme: komunitete energjetike, ankande dhe rregulla të reja për tranzicionin e gjelbër.
Maqedonia ka miratuar Ligjin e ri për shfrytëzimin e energjisë nga burimet e ripërtëritshme, duke ndërmarrë një nga reformat më të thella në sektorin energjetik në dekadat e fundit. Ligji i ri, i konceptuar si një kornizë e veçantë ligjore (lex specialis), synon të vendosë rregulla moderne, të harmonizuara me standardet evropiane, për zhvillimin e energjisë së pastër dhe të qëndrueshme.
Me këtë hap, autoritetet maqedonase theksojnë se burimet e ripërtëritshme të energjisë po kthehen në një shtyllë qendrore të politikës kombëtare energjetike, me fokus në forcimin e sigurisë së furnizimit, uljen e varësisë nga importet dhe tërheqjen e investimeve të reja në sektor.
Ligji transpozon rregullat më të fundit të Bashkimit Evropian, përfshirë Direktivën për promovimin e përdorimit të energjisë nga burimet e ripërtëritshme, duke e përafruar kornizën ligjore me Agjendën e Reformave dhe objektivat klimatike evropiane. Ai parashikon masa për diversifikimin e ekonomisë, zhvillimin e infrastrukturës së gjelbër dhe inteligjente, si dhe përshpejtimin e uljes së varësisë nga lëndët fosile, njofton Energy Monitor.
Në aspektin strategjik, ligji synon të përmbushë detyrimet e Marrëveshjes së Parisit dhe objektivat kombëtare për rritjen e pjesëmarrjes së energjisë së ripërtëritshme në konsumin final. Po ashtu, ai harmonizohet me Planin Kombëtar të Integruar për Energji dhe Klimë (NECP), si dokumenti kryesor planifikues në sektor.
Ligji është strukturuar në 16 kapituj dhe përfshin një gamë të gjerë rregullimesh, nga kompetencat institucionale dhe objektivat kombëtare, deri te mekanizmat mbështetës, licencimi, mbikëqyrja dhe bashkëpunimi ndërkufitar. Ai rregullon gjithashtu statusin e konsumatorit-prodhues, garancitë e origjinës dhe përdorimin e energjisë së ripërtëritshme në sektorët e ngrohjes, ftohjes dhe transportit.
Një nga risitë kryesore të ligjit është futja e mekanizmit të kontratës dykahëshe për diferencë (Two-way Contract for Difference), i cili synon të sigurojë stabilitet financiar për investitorët dhe njëkohësisht mbrojtje për konsumatorët. Ky mekanizëm garanton të ardhura minimale për prodhuesit e energjisë, duke kufizuar fitimet e tepërta në rastet e çmimeve të larta të tregut.
Po ashtu, ligji vendos një sistem konkurrues dhe transparent për mbështetjen e projekteve përmes tarifave dhe primeve të tregut, duke synuar rritjen e efikasitetit, tërheqjen e investimeve dhe krijimin e vendeve të reja të punës në sektorin e energjisë së pastër.
Për herë të parë, ligji rregullon në mënyrë të plotë mekanizmat e matjes neto (net metering) dhe llogaritjes neto (net billing), duke u dhënë mundësi familjeve, bizneseve dhe institucioneve të prodhojnë dhe konsumojnë vetë energji nga burimet e ripërtëritshme.
Një tjetër risi e rëndësishme është krijimi i kornizës ligjore për komunitetet energjetike të qytetarëve. Këto struktura do t’u mundësojnë qytetarëve, komunave dhe kompanive të bashkohen për prodhimin, ruajtjen dhe shitjen e përbashkët të energjisë elektrike, duke sjellë përfitime ekonomike dhe sociale në nivel lokal.
Ligji forcon gjithashtu sistemin e garancive të origjinës për energjinë e gjelbër. Operatori kombëtar i tregut të energjisë elektrike, MEMO SHPK, pritet të bëhet anëtar i Asociacionit Evropian të Organeve Lëshuese (AIB), duke u lidhur me AIB HUB – platformën evropiane për tregtimin ndërkufitar të garancive të origjinës. Kjo pritet të rrisë konkurrueshmërinë e prodhuesve vendas dhe të forcojë integrimin në tregun evropian të energjisë, përcjell Energy Monitor.
Pas hyrjes në fuqi të ligjit, pritet të nisë edhe krijimi i një platforme për ankandet e garancive të origjinës, duke e bërë sistemin më transparent dhe funksional.
Sipas autoriteteve, efektet kryesore të ligjit pritet të përfshijnë uljen e varësisë nga importet e energjisë, rritjen e pjesëmarrjes së burimeve të ripërtëritshme në konsumin final, forcimin e sigurisë së furnizimit dhe diversifikimin e prodhimit energjetik. Po ashtu, ligji synon të përshpejtojë dekarbonizimin, të ulë emetimet e gazrave serrë dhe të nxisë zhvillimin ekonomik përmes investimeve të gjelbra.
Në përfundim, ligji i ri vendos një kornizë të re për sektorin energjetik në Maqedoni, duke krijuar kushte më të qarta për investitorët, më shumë mundësi për qytetarët dhe një përafrim të plotë me politikat energjetike të Bashkimit Evropian. Ai shihet si një hap themelor drejt një sistemi më të pastër, më konkurrues dhe më të qëndrueshëm energjetik në vend.
