Kosova ka përfunduar një proces njëvjeçar për përgatitjen e modeleve që rrisin përgjegjësitë e prodhuesve (modelet EPR) për mbetjet e ambalazheve dhe gomat, me synimin për të krijuar një sistem më të qëndrueshëm të menaxhimit dhe riciklimit të mbetjeve.
Procesi, i mbështetur nga qeveria gjermane përmes GIZ, ka përfshirë përfaqësues të institucioneve publike, sektorit privat, shoqatave të biznesit dhe shoqërisë civile.
Gjatë vitit të fundit janë analizuar aspektet teknike, ligjore dhe operative të nevojshme për zbatimin e modeleve të EPR-së në Kosovë, njofton Energy Monitor.
Kosova gjeneron rreth 450 mijë tonë mbetje në vit
Sipas GIZ, në Kosovë gjenerohen rreth 449,708 tonë mbetje në vit. Mungesa e një sistemi të integruar të ndarjes së mbetjeve në burim dhe riciklimit bën që pjesa më e madhe e tyre të përfundojë në deponi.
Ky model linear i menaxhimit, ku produktet prodhohen, përdoren dhe më pas hidhen, sjell pasoja mjedisore dhe ekonomike, ndërsa materiale që mund të riciklohen dhe të rikthehen në ekonomi humbasin, përcjell Energy Monitor.
Në këtë kuadër, GIZ ka mbështetur institucionet e Kosovës në zhvillimin e një sistemi të integruar të menaxhimit të mbetjeve dhe në zbatimin e Strategjisë për Menaxhimin e Integruar të Mbetjeve 2024 – 2035.
Çfarë ndryshon me përgjegjësinë e zgjeruar të prodhuesit?
EPR është një mekanizëm që e zhvendos përgjegjësinë për menaxhimin e mbetjeve të produkteve nga institucionet publike te prodhuesit që i vendosin ato në treg.
Në praktikë, prodhuesit marrin përgjegjësi për organizimin dhe financimin e mbledhjes, klasifikimit dhe riciklimit të mbetjeve që krijohen nga produktet e tyre pas përfundimit të përdorimit.
Parimi synon gjithashtu të krijojë stimuj ekonomikë që prodhuesit të përdorin më pak materiale dhe të projektojnë produkte që janë më të lehta për t’u ripërdorur ose ricikluar.
Modelet e EPR janë tashmë pjesë e politikave të Bashkimit Evropian për disa kategori produktesh, përfshirë ambalazhet, pajisjet elektrike dhe elektronike dhe tekstilet.
Në fokus ambalazhet dhe gomat
Gjatë procesit të fundit në Kosovë është analizuar sasia e produkteve të ambalazhuara dhe gomave që vendosen në treg çdo vit, janë identifikuar palët kryesore dhe janë shqyrtuar modele të përdorura në vende të tjera.
Mbi bazën e këtyre të dhënave janë hartuar modele të përshtatura me kushtet e Kosovës, së bashku me një plan veprimi për zbatimin e tyre.
Ky proces plotëson punën e mëparshme për zhvillimin e sistemeve EPR për pajisjet elektrike dhe elektronike, bateritë, vajrat e përdorura dhe automjetet në fund të jetës, përcjell Energy Monitor.
Zbatimi i modeleve për ambalazhet dhe gomat pritet të përmirësojë mbledhjen dhe menaxhimin e këtyre mbetjeve, të zgjerojë aktivitetet e klasifikimit dhe riciklimit dhe të krijojë mundësi të reja ekonomike dhe vende pune.
Për Kosovën, krijimi i këtyre mekanizmave përbën një hap drejt kalimit nga modeli i depozitimit të mbetjeve në deponi drejt një sistemi ku një pjesë më e madhe e materialeve rikthehen në ciklin ekonomik.
