Evropa përjetoi gjatë verës së vitit 2026 periudhën me prurjet më të ulëta të lumenjve që nga fillimi i regjistrimeve të detajuara në vitin 1992, ndërsa temperaturat ekstreme, thatësira dhe valët e të nxehtit ushtruan presion të shtuar mbi furnizimin me ujë dhe sistemet energjetike.
Të dhënat e reja nga Shërbimi i BE-së për Ndryshimet Klimatike Copernicus (C3S), në bashkëpunim me Shërbimin e Menaxhimit të Emergjencave Copernicus (CEMS), tregojnë se lumenjtë në të gjithë Evropën shënuan prurjet më të ulëta të verës në më shumë se tri dekada.
Situata ishte veçanërisht e rëndë në korrik dhe gusht, kur prurje rekorde ose afër rekordeve të ulëta u regjistruan njëkohësisht në disa prej lumenjve kryesorë të kontinentit, përfshirë Danubin, Renin, Po-në, Luarën, Ronën dhe Senën. Analiza e Copernicus bazohet në të dhënat e Sistemit Evropian të Ndërgjegjësimit për Përmbytjet (EFAS), me regjistrime që nisin në vitin 1992, përcjell Energy monitor.
Pasojat u ndjenë edhe në sektorin e energjisë. Nivelet e ulëta të lumenjve kufizuan disponueshmërinë e ujit për hidrocentralet, ndërsa në disa centrale bërthamore u krijuan probleme me ujin e nevojshëm për sistemet e ftohjes. Në të njëjtën kohë, transporti i mallrave në lumenj u pengua nga nivelet e ulëta të ujit, duke ushtruar presion mbi zinxhirët e furnizimit.
Rasti më i dukshëm ishte Danubi. Në Hungari, centrali bërthamor Paks, me kapacitet prej rreth 2 GW, u detyrua gjatë verës të ulte ndjeshëm prodhimin për shkak të nivelit jashtëzakonisht të ulët të lumit. Në Rumani, centrali Cernavodă u përball me një situatë edhe më të rëndë, duke mbyllur përkohësisht të dy reaktorët për shkak të rënies së nivelit të Danubit. Centrali zakonisht siguron rreth një të pestën e prodhimit të energjisë elektrike të Rumanisë, përcjell Energy monitor.
Edhe Bullgaria u përball me të njëjtin problem. Centrali bërthamor Kozloduy uli prodhimin e njësive të tij për shkak të rënies së vazhdueshme të nivelit të Danubit. Në gusht, njësia 5 u ul për herë të parë në historinë 52-vjeçare të centralit për shkak të kushteve ekstreme hidrologjike.
Problemi nuk u kufizua vetëm te centralet bërthamore. Thatësira ndikoi edhe në hidroenergji. Në rajonin alpin, prurjet drejt rezervuarëve dhe hidrocentraleve me rrjedhje të lirë në Austri dhe Zvicër ranë në korrik në nivele rreth 50 për qind nën mesataren, sipas të dhënave të cituara nga Montel.
Në Poloni, nivelet kritike të lumit Vistula detyruan operatorët të ulnin prodhimin e disa centraleve me qymyr, pasi uji i lumit përdoret për ftohje. Kjo tregoi se mungesa e ujit nuk prek vetëm hidrocentralet, por mund të kufizojë edhe prodhimin nga termocentralet që varen nga burimet ujore për sistemet e ftohjes.
Vera e vitit 2026 ishte njëkohësisht e treta më e ngrohtë e regjistruar ndonjëherë në Evropë dhe më e ngrohta në historinë e matjeve për Evropën Perëndimore. Atje temperatura mesatare sezonale arriti 21.7 gradë Celsius, 2.5 gradë mbi mesataren e periudhës 1991–2020 dhe mbi rekordin e mëparshëm të vitit 2003.
Një tjetër tregues rekord ishte stresi termik. Deri në fund të verës, 52 për qind e territorit evropian ishte ekspozuar ndaj të paktën nivelit “shumë të fortë” të stresit termik, që korrespondon me temperatura të perceptuara prej 38 gradë Celsius ose më shumë.
Thatësira dhe valët e të nxehtit krijuan gjithashtu kushte për një sezon jashtëzakonisht aktiv të zjarreve. Deri më 2 shtator, sipërfaqja e djegur në Bashkimin Evropian ishte pothuajse dy herë më e madhe se mesatarja e viteve 2006–2025 për të njëjtën periudhë, me aktivitet veçanërisht të madh në Spanjë dhe Francë, njofton Energy monitor.
Sipas Copernicus, bashkimi i temperaturave ekstreme, thatësirës, prurjeve të ulëta të lumenjve dhe temperaturave të larta të deteve tregon se ndikimet klimatike po shfaqen njëkohësisht në sektorë të ndryshëm. Për energjinë, kjo nënkupton rrezik të shtuar për hidrocentralet dhe centralet termike që varen nga uji, pikërisht në periudhat kur kërkesa për energji mund të rritet për shkak të përdorimit më të madh të ftohjes.
“Pasojat shtrihen përtej rekordeve të temperaturës, duke prekur disponueshmërinë e ujit, sistemet energjetike, transportin, ekosistemet dhe shëndetin e njerëzve”, tha Samantha Burgess, udhëheqëse strategjike për klimën në Qendrën Evropiane për Parashikime Meteorologjike Afatmesme (ECMWF).
Për sistemet energjetike evropiane, vera e vitit 2026 ofroi kështu një shembull konkret të një rreziku që mund të bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm: i njëjti deficit ujor mund të godasë njëkohësisht hidrocentralet, sistemet e ftohjes së centraleve termike dhe bërthamore, si dhe infrastrukturën e transportit që mbështetet në lumenj.
