Banka Gjermane për Zhvillim, KfW, ka ngritur alarmin për zbatimin e projekteve të mëdha të ngrohjes në Prishtinë dhe ka paralajmëruar se mund të rishikojë dhe, nëse është e nevojshme, të ndërpresë mbështetjen për Termokos.
Paralajmërimi vjen në një moment kur dy projekte të lidhura me zgjerimin dhe modernizimin e sistemit të ngrohjes në kryeqytet kanë një vlerë të kombinuar prej rreth 168 milionë eurosh.
Bëhet fjalë për projektin e zgjerimit të rrjetit të ngrohjes, me vlerë rreth 87 milionë euro, dhe projektin Solar4Kosovo II – Ngrohja Qendrore Solare, me vlerë 80.7 milionë euro.
Megjithatë, deri tani nuk ka të dhëna se këto mjete janë humbur. KfW ka paralajmëruar për rrezikun e ndërprerjes së mbështetjes nëse problemet e identifikuara nuk adresohen.
159 nënstacione pa kontroll automatik
Sipas dokumentit të KfW-së të bërë publik nga KOHA, banka gjermane ka ngritur disa shqetësime lidhur me mënyrën se si është zhvilluar dhe menaxhuar rrjeti i Termokosit.
Një prej tyre lidhet me 159 nënstacione që funksionojnë pa kontroll automatik. KfW thotë se një pjesë e konsiderueshme e këtyre nënstacioneve lidhen me konsumatorë të panjohur ose të paregjistruar në sistemin e Termokosit.
Sipas bankës, funksionimi i nënstacioneve pa kontroll automatik mund të shkaktojë çekuilibrim të sistemit, mbingarkesë të gypave dhe pompave, temperatura të larta të ujit të kthyer dhe probleme hidraulike, duke ndikuar përfundimisht në cilësinë e furnizimit me ngrohje.
KfW ka kërkuar që Termokos të ofrojë një shpjegim të plotë për situatën dhe të punojë me konsulentin zbatues për integrimin e këtyre nënstacioneve në mënyrë të rregullt.
Çështja është e rëndësishme edhe për shkak se, sipas marrëveshjeve të lidhura për projektin Solar4Kosovo II, zgjerimet e rrjetit duhet të jenë në përputhje me Master Planin dhe të kenë miratim paraprak me shkrim nga KfW. Banka ka thënë se, për zgjerimet për të cilat nuk është marrë një miratim i tillë, aktualisht nuk mund të vlerësojë nëse ato janë në përputhje me Master Planin.
Edhe impianti i degazimit jashtë funksionit
Një tjetër problem i ngritur nga KfW lidhet me impiantin e degazimit, i cili ishte instaluar dhe financuar në kuadër të një projekti të mëhershëm me Termokosin.
Sipas bankës, impianti nuk është funksional dhe kjo paraqet rrezik teknik dhe ekonomik për rrjetin, për shkak të mundësisë së korrozionit dhe dëmtimit të infrastrukturës.
KfW ka kërkuar që Termokos të ndërmarrë menjëherë masat e nevojshme për riparimin ose, nëse është e nevojshme, zëvendësimin e impiantit para fillimit të sezonit të ardhshëm të ngrohjes.
Banka ka ngritur shqetësime edhe për faktin se punët e mbetura nuk janë përfshirë në mënyrë adekuate në buxhetin vjetor të Termokosit.
Problemi tjetër: Prishtina dhe Obiliqi
Një çështje tjetër që KfW e konsideron kritike lidhet me sigurimin e tokës, pajisjeve dhe lejeve të nevojshme për projektin Solar4Kosovo II.
Këtu hyn në lojë marrëdhënia ndërmjet Komunës së Prishtinës dhe Komunës së Obiliqit, pasi impianti i ri solar termik është planifikuar në zonën e Shkabajt, në territorin e Obiliqit, ndërsa energjia termike do të përdoret për sistemin e ngrohjes së Prishtinës.
Sipas raportimit të KOHA-s, KfW ka vlerësuar se progresi në zbatimin e marrëveshjeve ndërmjet dy komunave ka qenë i kufizuar dhe se vonesat në sigurimin e tokës, lejeve dhe pëlqimeve rrezikojnë seriozisht vazhdimin e projektit.
Marrëveshjet ndërmjet Prishtinës dhe Obiliqit përfshijnë edhe obligime për financimin dhe realizimin e disa projekteve në Obiliq, si dhe sigurimin e lidhjes ndërmjet pikës së nxjerrjes së nxehtësisë dhe stacionit të pranimit të saj.
Sipas raportimit të publikuar më 15 gusht, deri tani nuk është dhënë një shpjegim publik nga kryetari i Prishtinës, Përparim Rama, apo institucionet përkatëse për arsyet e moszbatimit të këtyre marrëveshjeve.
Solar4Kosovo II: 80.7 milionë euro dhe 50 MW ngrohje
Solar4Kosovo II është një nga projektet më të mëdha të energjisë së pastër në sektorin e ngrohjes në Kosovë.
Sipas Termokosit, projekti ka vlerë totale prej 80.7 milionë eurosh. KfW financon 53.1 milionë euro, prej të cilave 21.5 milionë janë grant dhe 31.6 milionë kredi. BERZH kontribuon me një kredi prej 23.2 milionë eurosh, ndërsa Termokos me 4.4 milionë euro.
Projekti parashikon një kapacitet prej rreth 50 MW të energjisë termike solare dhe zgjerimin e sistemit të ngrohjes për deri në 38 mijë banorë të rinj të Prishtinës.
Dokumentet e projektit e përshkruajnë atë si një ndër projektet kryesore për dekarbonizimin e sistemit të ngrohjes në kryeqytet.
Termokos ka planifikuar që impianti të përdorë kolektorë termikë diellorë dhe një rezervuar sezonal për ruajtjen e energjisë termike. Projekti është zhvilluar me mbështetjen e KfW-së, BERZH-it, Bashkimit Evropian dhe institucioneve të Kosovës.
Nuk është vetëm projekti solar që është në rrezik
Paralajmërimi i KfW-së nuk kufizohet vetëm te Solar4Kosovo II.
Në letrën drejtuar Bordit të Termokosit, banka ka thënë se shqetësimet teknike dhe reputacionale që lidhen me problemet e identifikuara janë aq serioze sa që KfW rezervon të drejtën të rishikojë dhe, nëse është e nevojshme, të ndërpresë mbështetjen e saj të vazhdueshme për Termokosin.
Kjo e bën situatën më të gjerë sesa një vonesë në një projekt të vetëm.
Në praktikë, bëhet fjalë për rrezikun që problemet e pazgjidhura në rrjetin ekzistues dhe në zbatimin institucional të ndikojnë edhe në projektet e reja që varen nga ky sistem.
Paralajmërimi nuk është i ri
Shenjat e para publike për këtë problem kishin dalë edhe më herët.
Më 29 korrik, shefi i asamblistëve të Vetëvendosjes në Kuvendin Komunal të Prishtinës, Gëzim Sveçla, kishte bërë publike pretendime se KfW po shqyrtonte mundësinë e tërheqjes nga projekti i zgjerimit të ngrohjes.
Në atë kohë, Termokos, Komuna e Prishtinës dhe KfW nuk kishin dhënë një reagim publik për pretendimet.
Por publikimi i letrës së KfW-së nga KOHA në gusht e ka bërë të qartë se shqetësimet e bankës ekzistojnë dhe se ato përfshijnë probleme konkrete teknike, administrative dhe kontraktuale.
Çfarë rrezikon Prishtina?
Nëse problemet nuk zgjidhen, rreziku nuk është vetëm financiar.
Prishtina mund të përballet me vonesa në zgjerimin e rrjetit të ngrohjes, ndërsa konsumatorët e rinj të planifikuar për t’u lidhur me Termokosin mund të presin më gjatë për shërbimin.
Ndërkohë, Solar4Kosovo II është projektuar pikërisht për të rritur kapacitetin e sistemit dhe për të ulur varësinë e Termokosit nga burimet konvencionale të nxehtësisë.
Një vonesë do të ishte veçanërisht domethënëse pasi projekti është në fazën e prokurimit dhe përgatitjes për ndërtim. Në shkurt 2025, Termokos kishte njoftuar tenderin për Lotin 1 të projektit, i cili përfshin impiantin solar të ngrohjes qendrore.
Rreth 168 milionë euro në pikëpyetje – por jo ende të humbura
Në total, dy projektet arrijnë në rreth 167.7 milionë euro.
Por është e rëndësishme të bëhet dallimi mes rrezikut të humbjes së financimit dhe humbjes faktike të fondeve.
Deri më tani, KfW ka paralajmëruar se mund të rishikojë ose ndërpresë mbështetjen. Nuk ka njoftim se financimi është tërhequr tashmë.
Në thelb, banka gjermane po kërkon që Termokos dhe institucionet përgjegjëse të zgjidhin problemet e identifikuara përpara se ato të dëmtojnë vazhdimin e investimeve.
Për Prishtinën, sfida është tashmë e dyfishtë: të rregullojë problemet e rrjetit ekzistues dhe njëkohësisht të mos lejojë që vonesat administrative të bllokojnë një nga projektet më të mëdha të energjisë së pastër për ngrohje në Kosovë.
