Kosova po rrit pjesëmarrjen e energjisë elektrike nga burimet e ripërtëritshme në sistemin energjetik, por i njejti mbetet i dominuar nga thëngjilli dhe i varur nga importet.
Të dhënat e Ember për vitin 2025 tregojnë se burimet e ripërtëritshme përbënin rreth 10.9% të prodhimit vendor të energjisë elektrike, ndërsa prodhimi nga era, uji dhe dielli mbuloi vetëm rreth 8.6% të kërkesës për energji elektrike.
Në vitin 2025, Kosova prodhoi rreth 5.87 TWh energji elektrike, ndërsa kërkesa arriti në 7.42 TWh. Diferenca u mbulua përmes shkëmbimeve me vendet fqinje, me importet neto të energjisë elektrike që arritën në rreth 1.55 TWh, përcjell Energy monitor.
Sipas të dhënave të Ember, era ishte burimi më i madh i energjisë së ripërtëritshme në Kosovë gjatë vitit 2025. Parqet e erës prodhuan rreth 390 GWh, ose 6.6% të gjithë prodhimit vendor. Hidrocentralet prodhuan rreth 240 GWh, që përbënin 4.1%, ndërsa energjia solare kontribuoi me rreth 10 GWh, ose 0.2%.
Në total, prodhimi nga era, hidrocentralet dhe energjia solare arriti në rreth 640 GWh. Krahasuar me kërkesën prej 7.42 TWh, kjo sasi përfaqëson rreth 8.6% të energjisë elektrike të kërkuar në vend gjatë vitit.
Rritja e energjisë së erës është veçanërisht e dukshme në vitet e fundit. Në vitin 2024, era përbënte 5.3% të prodhimit të energjisë elektrike, ndërsa në vitin 2025 pjesa e saj u rrit në 6.6%. Edhe hidrocentralet u rritën nga 3.1% në 4.1%, ndërsa pjesa e energjisë solare mbeti në 0.2%.
Megjithatë, struktura e prodhimit mbetet shumë larg një sistemi të diversifikuar. Termocentralet me thëngjill prodhuan rreth 5.22 TWh në vitin 2025, duke përbërë 88.9% të gjithë prodhimit vendor të energjisë elektrike. Kjo e vendos Kosovën ndër sistemet më të varura nga thëngjilli në Evropë, shkruan Energy monitor.
Për dallim nga Kosova, Shqipëria është pjesë e grupit të vendeve që prodhojnë pothuajse të gjithë energjinë elektrike nga burimet e ripërtëritshme. Por edhe në rastin shqiptar ekziston dallimi mes strukturës së prodhimit dhe aftësisë së sistemit për të mbuluar kërkesën, pasi një vend mund të ketë prodhim 100% të ripërtëritshëm dhe megjithatë të ketë nevojë për importe.
Për Kosovën, ky dallim është edhe më i theksuar. Vetëm rreth një në çdo 12 kWh të kërkuara në vitin 2025 u mbulua nga prodhimi i energjisë së erës, hidrocentraleve dhe diellit, ndërsa pjesa dërrmuese e prodhimit vendor vazhdoi të vinte nga thëngjilli. Të dhënat tregojnë kështu se rritja e kapaciteteve të ripërtëritshme ende nuk ka ndryshuar në mënyrë thelbësore strukturën e sistemit.
Një tjetër sfidë është rritja e kërkesës. Të dhënat e Agjencisë së Statistikave të Kosovës tregojnë se konsumi final i energjisë në vitin 2025 u rrit me 13.4% krahasuar me vitin paraprak, ndërsa statistikat mujore të energjisë elektrike tregojnë zhvillimin e prodhimit, konsumit, importeve dhe eksporteve gjatë vitit.
Kjo nënkupton se rritja e prodhimit të energjisë së ripërtëritshme duhet të shoqërohet edhe me investime në rrjet, kapacitete magazinimi dhe fleksibilitet të sistemit. Për Kosovën, shtimi i energjisë së erës dhe diellit mund të ulë gradualisht varësinë nga termocentralet me thëngjill dhe importet, por ndikimi i plotë do të varet edhe nga aftësia e sistemit për ta integruar dhe balancuar këtë prodhim.
Të dhënat e Ember për vitin 2025 tregojnë kështu një ndryshim gradual në strukturën e energjisë elektrike në Kosovë: energjia e erës po zgjerohet, hidrocentralet mbeten një burim i rëndësishëm, ndërsa energjia solare është ende në fazat e para. Megjithatë, me 88.9% të prodhimit ende nga thëngjilli dhe rreth 1.55 TWh importe neto, tranzicioni energjetik i Kosovës mbetet në një fazë fillestare.
