Çmimet e energjisë elektrike në tregjet evropiane kanë arritur nivelet më të larta në katër vjet, me mesataret ditore që kanë kaluar 400 euro për megavat-orë (MWh) në disa vende të Evropës Qendrore dhe Lindore, ndërsa çmimet gjatë orëve të mbrëmjes kanë tejkaluar edhe 600 euro/MWh. Rritja po nxitet nga shtrenjtimi i gazit natyror, prodhimi i dobët nga era dhe dielli, si dhe kufizimet në prodhimin nga hidrocentralet dhe centralet bërthamore.
Sipas të dhënave të tregut për 11 nëntorin, Polonia ka regjistruar çmimin mesatar më të lartë ditor, me 460 euro/MWh. Në Evropën Juglindore, çmimet më të larta janë regjistruar në Rumani, me 411 euro/MWh, dhe Bullgari, me 404 euro/MWh.
Çmimet në tregjet evropiane janë rritur për më shumë se një muaj, ndërsa presioni është veçanërisht i theksuar gjatë orëve të mbrëmjes, kur prodhimi nga panelet fotovoltaike bie dhe kërkesa për energji mbetet e lartë. Në disa tregje, kulmet e fundit kanë kaluar 600 euro/MWh, nivele që nuk janë regjistruar që nga kriza energjetike e vitit 2022.
Një nga faktorët që po ndikon në këtë zhvillim është fenomeni i njohur si “dunkelflaute”, term gjerman që përshkruan periudhat kur ka pak erë dhe rrezatim të ulët diellor, duke kufizuar njëkohësisht prodhimin nga dy prej burimeve kryesore të energjisë së ripërtëritshme.
Gazi natyror mbetet faktori kryesor i presionit
Rritja e çmimit të gazit natyror po ndikon drejtpërdrejt në tregun e energjisë elektrike, pasi termocentralet me gaz shpesh përcaktojnë çmimin marxhinal në tregjet evropiane. Kur prodhimi nga era dhe dielli nuk mjafton për të mbuluar kërkesën, centralet me gaz aktivizohen për të kompensuar mungesën, duke ndikuar në çmimin e përgjithshëm të energjisë.
Konflikti në Gjirin Persik dhe ndërprerjet në furnizimin me lëndë djegëse fosile dhe mallra energjetike që nga 28 shkurti kanë shtuar pasigurinë në treg. Çmimi referues i gazit natyror në bursën holandeze TTF, pasi kishte kaluar përkohësisht 100 euro/MWh, ka rënë në rreth 82 euro/MWh. Megjithatë, ky nivel mbetet më shumë se dyfish i çmimit para fillimit të konfliktit.
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka paralajmëruar se rezervat e gazit në Evropë janë në nivelin më të ulët për këtë periudhë të vitit që nga viti 2013. Në rast të një dimri më të ftohtë dhe vazhdimit të ndërprerjeve të furnizimit, rezervat mund të bien nën 10 për qind deri në fund të marsit.
Sipas kompanisë analitike Kpler, termocentralet me gaz pritet të mbeten të domosdoshme për mbulimin e kërkesës gjatë pjesës më të madhe të dimrit në tregjet kryesore. Në Gjermani, ato mund të mbulojnë mbi 70 për qind të nevojës së parashikuar, ndërsa në Francë mbi 65 për qind.
Prodhimi hidroenergjetik dhe ai bërthamor përballen me kufizime
Presioni mbi tregjet është shtuar edhe nga nivelet e ulëta të ujit në lumenj dhe rezervuarë, pas një vere me reshje të pakta, veçanërisht në pellgun e Danubit.
Këto kushte kanë ndikuar në prodhimin hidroenergjetik, por edhe në funksionimin e centraleve bërthamore dhe atyre me qymyr, të cilat përdorin sasi të mëdha uji për sistemet e ftohjes.
Në Rumani, centrali bërthamor i Cernavodës është përballur me probleme gjatë rikthimit në funksion të njësive të tij. Njëra prej njësive ka pësuar defekt teknik vetëm pak ditë pas rifillimit të punës, ndërsa njësia tjetër pritet të rikthehet në operim pas përfundimit të procedurave teknike.
Centrali ka kapacitet të përgjithshëm prej rreth 1.3 gigavatësh dhe është një prej burimeve të rëndësishme të prodhimit të energjisë elektrike në Rumani. Problemet në funksionimin e tij kanë shtuar presionin mbi tregun rajonal, ku Rumania dhe Hungaria kanë regjistruar ndër çmimet më të larta të energjisë.
Ndërkohë, në Mal të Zi është rikthyer në funksion termocentrali me qymyr në Pljevlja, me kapacitet prej 225 megavatësh, pas një remonti të planifikuar dhjetëditor.
Bateritë ndihmojnë vetëm në balancimin afatshkurtër
Sistemet e ruajtjes së energjisë me bateri mund të ndihmojnë në përballimin e mungesave të përkohshme të prodhimit dhe në balancimin e kërkesës gjatë orëve me çmime të larta. Megjithatë, kapacitetet aktuale të baterive zakonisht mund të funksionojnë me fuqi të plotë vetëm për disa orë, prandaj nuk mund të zëvendësojnë burimet e qëndrueshme të prodhimit gjatë periudhave të gjata me prodhim të ulët nga era dhe dielli.
Zhvillimet e fundit tregojnë se tregu evropian mbetet i ndjeshëm ndaj një kombinimi faktorësh: çmimeve të larta të gazit, kushteve të pafavorshme atmosferike, kufizimeve në prodhimin hidroenergjetik dhe ndërprerjeve në kapacitetet bërthamore.
Për vendet e Evropës Juglindore, të cilat janë të ndërlidhura përmes tregjeve dhe rrjeteve rajonale, këto zhvillime nënkuptojnë rrezik më të madh për kosto të larta të importit të energjisë gjatë dimrit.
