Shtetet e Bashkimit Evropian kanë shpenzuar rreth 17.9 miliardë euro gjatë vitit 2026 për të zbutur ndikimin e çmimeve të larta të energjisë te familjet dhe bizneset, ndërsa Komisioni Evropian po kërkon që masat e ardhshme të jenë më të targetuara dhe të përkohshme.
Sipas Komisionit Evropian, 25 nga 27 shtetet anëtare kanë ndërmarrë masa fiskale për të kufizuar ndikimin e rritjes së çmimeve të naftës dhe gazit. Kostoja e këtyre masave arrin në rreth 17.9 miliardë euro, ose rreth 0.1 për qind të PBB-së së BE-së për vitin 2026.
Komisioni vlerëson se më shumë se dy të tretat e mbështetjes janë dhënë përmes masave të përgjithshme që ndikojnë drejtpërdrejt në çmime, në vend të ndihmës së orientuar te familjet dhe bizneset më të prekura. Sipas Komisionit, masat e tilla të përgjithshme mund të jenë më pak efikase nga pikëpamja fiskale dhe nuk përputhen mirë me objektivin për dekarbonizimin e sistemit energjetik, përcjell Energy Monitor.
Për këtë arsye, Komisioni Evropian u ka bërë thirrje qeverive që mbështetja të jetë e përkohshme, e targetuar dhe e orientuar kryesisht te konsumatorët më të cenueshëm. Paralelisht, rekomandohen investime në rrjetet elektrike dhe politika tatimore që favorizojnë energjinë elektrike në raport me gazin, me qëllim nxitjen e largimit nga lëndët djegëse fosile, përcjell Energy Monitor.
Kjo qasje sjell në vëmendje edhe mënyrën se si Kosova po përballet me barrën e kostove të energjisë për familjet.
Në Kosovë është zbatuar Programi për Subvencionimin e Energjisë Elektrike për Familjet e Cenueshme, përmes të cilit mbështetja reflektohet drejtpërdrejt në faturat e energjisë. Në mars, Ministria për Familje njoftoi se përfituesit e programit do t’i merrnin subvencionet përmes faturave mujore.
Megjithatë, mbështetja përmes faturave nuk e zgjidh në vetvete problemin e varfërisë energjetike. Një analizë e publikuar nga INDEP në gusht thekson se Kosova ende nuk ka një kornizë të plotë për matjen dhe trajtimin e varfërisë energjetike dhe se subvencionimi sezonal nuk mund të zëvendësojë një politikë afatgjatë.
Një pjesë e kësaj politike po zhvendoset drejt uljes së vetë nevojës për energji. Investimet në efiçiencën e energjisë në familjet e cenueshme janë duke u përdorur për të reduktuar konsumin dhe shpenzimet, në vend që mbështetja të kufizohet vetëm në subvencionimin e faturës.
Në shtator, ministrja në detyrë e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, tha se programet e efiçiencës duhet të sjellin përfitime të drejtpërdrejta për familjet në nevojë. Në kuadër të programit për familjet e cenueshme, ndërhyrjet në izolim dhe përmirësimin e performancës së banesave kanë sjellë ulje të konsiderueshme të konsumit të energjisë.
Edhe Bashkimi Evropian ka orientuar një pjesë të mbështetjes në Kosovë drejt investimeve që synojnë uljen e konsumit. Në Istog, për shembull, investimet në një ndërtesë sociale kanë mundësuar kursim të energjisë deri në 80 për qind, ndërsa projekti ishte pjesë e paketës së BE-së për përballimin e krizës energjetike.
Në nivel të BE-së, debati tashmë po kalon nga pyetja se sa para duhet të shpenzohen për të mbrojtur konsumatorët nga çmimet e larta, te pyetja se si këto mjete mund të përdoren për të ulur në mënyrë më të qëndrueshme ekspozimin e familjeve ndaj kostove të energjisë.
Kjo përfshin investimet në rrjete, efiçiencën e energjisë dhe burimet e energjisë së ripërtëritshme, në mënyrë që mbështetja publike të mos mbetet vetëm një mekanizëm për kompensimin e faturave, por të kontribuojë edhe në uljen e konsumit dhe kostove në afat më të gjatë.
Për Kosovën, ku një pjesë e konsiderueshme e familjeve mbështeten në masa publike për përballimin e kostove të energjisë, kombinimi i ndihmës së targetuar me investimet në efiçiencë mbetet një nga mënyrat për të zvogëluar barrën e faturave pa e kthyer subvencionimin në një mekanizëm të përhershëm.
