Në vitet e fundit, Shqipëria ka përjetuar një rritje të shpejtë të prodhimit të energjisë nga burimet ripërtëritshme, ku impiantet fotovoltaike kanë marrë një rol dominues.
Sipas të dhënave më të fundit, prodhimi i energjisë diellore në Shqipëri është zgjeruar ndjeshëm, duke shënuar një rritje të konsiderueshme në vitin 2025 krahasuar me vitet pararendëse dhe duke zënë një peshë gjithnjë e më të rëndësishme në miksin energjetik të vendit. Ndërkohë, edhe projekti i energjisë së erës i paralajmëruar në Tropojë, me gjithë kapacitetin e tij të madh, pritet të ketë një ndikim shkatërrues mbi biodiversitetin dhe peizazhin unik e mbresëlënës të këtij rajoni, përcjell Energy Monitor.
Ky zhvillim përbën një lajm pozitiv për sigurinë energjetike dhe për reduktimin e emisioneve të karbonit. Megjithatë, mungesa e një planifikimi të qëndrueshëm dhe e kritereve të qarta e strikte për vendosjen e impianteve fotovoltaike dhe projekteve tjera të energjisë së ripërtëritshme rrezikon të sjellë pasoja serioze negative, si për mjedisin, ashtu edhe për komunitetet lokale.
Humbja e tokës bujqësore dhe konfliktet mbi përdorimin e tokës
Instalimi i impianteve fotovoltaike në shkallë të gjerë kërkon sipërfaqe të konsiderueshme toke – zakonisht midis 5 dhe 10 akra për çdo megavat kapaciteti të instaluar. Kjo krijon rrezikun e shfrytëzimit të tokave me vlerë të lartë bujqësore, duke reduktuar sipërfaqet e mbjella dhe duke ushtruar presion të drejtpërdrejtë mbi fermerët dhe prodhimin ushqimor vendas.
Konfliktet midis përdorimit të tokës për energji diellore dhe bujqësisë janë shfaqur edhe në vende të tjera evropiane, si Spanja, ku komunitetet lokale kanë protestuar kundër projekteve që kërcënojnë traditat bujqësore dhe trashëgiminë kulturore, raporton Energy Monitor.
Në Shqipëri, miratimi i lejeve për qindra megavat impiantesh fotovoltaike në qarqe të ndryshme (si Fier, Elbasan, Bulqizë, Kolonjë, Himarë) ngre pikëpyetje serioze mbi prioritetet e përdorimit të tokës bujqësore dhe rurale, si dhe mbi mungesën e planeve territoriale që mbrojnë në mënyrë efektive këtë burim strategjik.
Efektet ekologjike lokale mbi biodiversitetin dhe mikroklimën
Ndërtimi i parqeve fotovoltaike mund të ketë ndikime të ndjeshme në ekosistemet lokale, duke ndryshuar mikroklimën e zonave ku ato vendosen. Studime shkencore ndërkombëtare kanë treguar se instalimet PV mund të rrisin rrezatimin neto lokal, të ulin shpejtësinë e erës dhe të ndikojnë në ciklin e ujit dhe në karakteristikat e tokës. Nëse këto ndryshime nuk menaxhohen me kujdes, ato mund të dëmtojnë bimësinë dhe habitatet natyrore.
Pa vlerësime të thelluara mjedisore përpara miratimit të projekteve të mëdha, këto ndikime rrezikojnë të mbeten të nënvlerësuara ose të neglizhuara.
Presioni mbi infrastrukturën dhe humbjet në rrjet
Shqipëria ka rritur ndjeshëm kapacitetet e saj fotovoltaike, me shtimin e parqeve me dhjetëra megavat dhe me një rritje të prodhimit që ka tejkaluar 17% në vitin 2025, përcjell Energy Monitor.
Megjithatë, kjo rritje e shpejtë, në mungesë të investimeve paralele në rrjetin e transmetimit dhe në sistemet e ruajtjes së energjisë, mund të çojë në humbje të konsiderueshme në rrjet (siç janë raportuar humbje deri në rreth 18% në periudha të caktuara). Kjo dobëson efikasitetin e përgjithshëm të sistemit energjetik dhe rrit varësinë nga importet gjatë orëve të pikut.
Mungesa e konsultimit dhe pranimit nga komunitetet vendore
Në shumë vende, zgjerimi i impianteve diellore është shoqëruar me rezistencë lokale, veçanërisht kur banorët ndiejnë se projektet janë planifikuar pa konsultim të mjaftueshëm publik. Shqetësimet më të shpeshta lidhen me ndikimin në peizazh, uljen e vlerës së pronës dhe mungesën e përfitimeve konkrete për komunitetin. Në disa rajone evropiane, banorët kanë argumentuar se projektet favorizojnë interesat e investitorëve në kurriz të nevojave lokale.
Në Shqipëri, mungesa e protokolleve të qarta dhe të detyrueshme për konsultim publik rrezikon të krijojë ndarje të thella mes zhvillimit të energjisë së pastër dhe mirëqenies së komuniteteve rurale.
Rreziku i planifikimit të pastudiuar
Zgjerimi i impianteve fotovoltaike kërkon një planifikim të kujdesshëm dhe afatgjatë, që merr në konsideratë kostot reale, ndikimet mjedisore dhe përfitimet ekonomike. Investimet e pamenduara mirë ose mungesa e një strategjie kombëtare të qartë mund të çojnë në humbje financiare dhe në dobësim të konkurrueshmërisë, veçanërisht në një vend si Shqipëria, ku infrastruktura energjetike është ende në fazë zhvillimi intensiv.
Shqipëria ka një potencial të madh për energji ripërtëritshme, dhe tranzicioni drejt një sistemi energjetik më të pastër është thelbësor për klimën dhe për sigurinë energjetike. Megjithatë, suksesi afatgjatë i këtij tranzicioni varet nga mënyra se si ai realizohet: përmes planeve territoriale të qëndrueshme, vlerësimeve të thelluara mjedisore, konsultimeve reale me komunitetet lokale dhe investimeve në infrastrukturë që sigurojnë integrimin efektiv dhe të drejtë të burimeve të energjisë ripërtëritshme.
Nëse rritja e impianteve të energjisë diellore vazhdon pa këto kritere themelore, ekziston rreziku që përfitimet afatshkurtra të shoqërohen me kosto sociale dhe mjedisore të
/Energy Monitor
